Metin ve Yapı (Olay Örgüsü, Kişiler, Mekân, Zaman)

Metnin yapısını oluşturan unsurlar şunlardır:

1. Olay: Öykü kişilerinin başından geçenlere olay denir. Öyküde tek bir olay ele alınır. Bazen bu temel olaya bağlı küçük çaplı yan olaylar da olabilir. Ele alınan olayların gelişiminde mantıksal bir sıra izlenir. Olay öykülerinde, olay on planda olmasına karşın, durum öykülerinde olay ya ikinci plandadır ya da yok denecek kadar azdır.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olay örgüsü çıkarılır ve olay örgüsünün gündelik hayattaki geçeklikle ilişkisi tespit edilir.

Olay Örgüsü: Metinlerde olay, ya metindeki kişiler arasında cereyan eden ilişkiler ya da kahramanın iç çatışmaları sonucu ortaya çıkar. Metindeki olay sadece somut gerçeklik değildir. Hayal, tasarı, izlenim ve benzeri hususlarda olay örgüsü çerçevesinde değerlendirilir. Olay örgüsü çıkarılırken bu hususlar dikkate alınmalıdır.

Olay Örgüsünün Gündelik Hayattaki Geçeklikle İlişkisi:

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde olay örgüsünün her zaman aynen yaşanması mümkün değildir. Olay okuyucuda ya da dinleyicide estetik kaygı uyandırmak amacıyla düzenlenir. Oysa günlük hayatta yaşanan olayların anlatılmasında estetik değil gerçeklik dile getirilmektedir.

2. Kişiler: Öyküde anlatılan olayları veya durumları yaşayan kişilerdir. Öyküde kişi sayısı azdır. Sadece bir veya birkaç kişi vardır ve onun başından geçenler anlatılır. Öyküde olayları yapanlara ya da olaydan etkilenenlere öykünün kahramanları denir. Kahramanın kendine özgü ayırt edici özellik taşımasına karakter denir. Benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayan kişilere tip denir. Bu bakımdan her birey bir karakterdir fakat tip değildir. Tipler belirli bir zümreyi belirgin özellikleriyle temsil eden kişilerdir. Yani kıskançlık, cimrilik, korkaklık, vb. özellikleri taşıyan kişiler birer tiptir. Bazı metinlerde insan olan kahramanın yerini bir hayvan veya cansız bir varlık da alabilir.

Olaylardaki rolüne göre kişiler iki gruba ayrılır:

Birinci dereceden kişiler: Olayların akışında birinci derecede rol oynayan kişilerdir.

İkinci dereceden kişiler: Olayların akışında çok az veya dolaylı olarak etkisi olan kişilerdir.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken kişiler birinci ve ikinci kişiler belirlenir. Bu kişilerin fiziki ve ruhi portreleri ortaya konur, karakter ve tip olanlar tespit edilir. Bu kişilerin olay içerisindeki görevleri tespit edilir.

3. Mekân: Anlatmaya bağlı edebi metinlerde ele alınan olay belli bir yerde(mekânda) geçer. Bu yer, okul, hastane, bahçe, sokak olabileceği gibi insanın iç dünyası da olabilir. Anlatmaya bağlı edebi metinlerde olayın daha iyi anlaşılabilmesi için yer ya da çevre, betimlemelerle tanıtılır. Ancak betimleme yaparken gereksiz ayrıntılara girmemek gerekir. Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olayın geçtiği mekânlar özellikleriyle birlikte tanıtılır.

4. Zaman: Öyküde ele alınan olayın başladığı ve bittiği bir zaman dilimi mutlaka vardır. Olayların başlaması ile bitmesi arasındaki sürece zaman denir. Olaylar bu zaman dilimi içerisinde gerçekleşir. Bazı öykülerde olay veya durum son durumdan başa doğru gelişebilir.

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde iki türlü zaman vardır. Birincisi olayların yaşandığı, kişilerin içinde bulunduğu şimdiki zamandır. Buna gerçek zaman denir. İkincisi romandaki kişilerin geçmişini hatırlaması üzerine geçmişten içinde bulunan ana kadar geçen zamandır. Buna kozmik zaman adı verilir.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olayları başladığı ve bittiği zaman belirtilir. Metindeki zaman ifadeleri tespit edilir. Bu zamanların gerçek zaman mı yoksa kozmik zaman mı olduğu belirtilir.

110 Yorum Var: “Metin ve Yapı (Olay Örgüsü, Kişiler, Mekân, Zaman)

  1. Buseciğim 8.sınıfsın ama burası lise düzeyinde, yani edebiyat dersinde görülüyor. Ondan işine yaramamıştır. Bu arada emeği geçenlere teşekkür ederim.

  2. Çok güzel bir site. Arkadaşlarıma tavsiye ederim :D Dilara Doğru Söylüyor 9.sınıf burası :D

  3. Çok teşekkürler umarım sizin sayenizde 100 alırım projemden :) Çok sağolun çok mutlu ettiniz beni.

  4. Allah razı olsun sizden, her ödevimizde yardımcı oluyorsunuz. Edebiyat hocamız bazen burada yazanları yazdırıyor. Bravo size harikasınız.

  5. Benim bu olay örgüsü ile ilgili metne ihtiyacım var, önerebileceğiniz bir metin var mı ?

  6. Gayet iyi olmuş fakat bence de kısa bir örnek de olsaymış dört dörtlükmüş ama cidden teşekkürler.

  7. Ben video istiyordum ama bununla da idare ettim, çok da iyi olmuş çok da güzel olmuş herkesin hayatına kimse karışamaz :D :P

  8. Çok beğendim. Bazı siteler gibi baştan savsaklama olmamış. Sayenizde ödevden iyi not alabilirim.

  9. Çok işime yaradı, tam hocamızın istediği gibi. Elinize, kolunuza, emeğinize sağlık çok başarılı bir çalışma olmuş. Yorumları okuduğumda herkesinde benim gibi çok beğendiğini gördüm, gerçekten de çok iyi olmuş çok sağ olun :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.