Metin ve Yapı (Olay Örgüsü, Kişiler, Mekân, Zaman)

Sponsorlu Bağlantılar

Metnin yapısını oluşturan unsurlar şunlardır:

1. Olay: Öykü kişilerinin başından geçenlere olay denir. Öyküde tek bir olay ele alınır. Bazen bu temel olaya bağlı küçük çaplı yan olaylar da olabilir. Ele alınan olayların gelişiminde mantıksal bir sıra izlenir. Olay öykülerinde, olay on planda olmasına karşın, durum öykülerinde olay ya ikinci plandadır ya da yok denecek kadar azdır.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olay örgüsü çıkarılır ve olay örgüsünün gündelik hayattaki geçeklikle ilişkisi tespit edilir.

Olay Örgüsü: Metinlerde olay, ya metindeki kişiler arasında cereyan eden ilişkiler ya da kahramanın iç çatışmaları sonucu ortaya çıkar. Metindeki olay sadece somut gerçeklik değildir. Hayal, tasarı, izlenim ve benzeri hususlarda olay örgüsü çerçevesinde değerlendirilir. Olay örgüsü çıkarılırken bu hususlar dikkate alınmalıdır.

Olay Örgüsünün Gündelik Hayattaki Geçeklikle İlişkisi:

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde olay örgüsünün her zaman aynen yaşanması mümkün değildir. Olay okuyucuda ya da dinleyicide estetik kaygı uyandırmak amacıyla düzenlenir. Oysa günlük hayatta yaşanan olayların anlatılmasında estetik değil gerçeklik dile getirilmektedir.

2. Kişiler: Öyküde anlatılan olayları veya durumları yaşayan kişilerdir. Öyküde kişi sayısı azdır. Sadece bir veya birkaç kişi vardır ve onun başından geçenler anlatılır. Öyküde olayları yapanlara ya da olaydan etkilenenlere öykünün kahramanları denir. Kahramanın kendine özgü ayırt edici özellik taşımasına karakter denir. Benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayan kişilere tip denir. Bu bakımdan her birey bir karakterdir fakat tip değildir. Tipler belirli bir zümreyi belirgin özellikleriyle temsil eden kişilerdir. Yani kıskançlık, cimrilik, korkaklık, vb. özellikleri taşıyan kişiler birer tiptir. Bazı metinlerde insan olan kahramanın yerini bir hayvan veya cansız bir varlık da alabilir.

Olaylardaki rolüne göre kişiler iki gruba ayrılır:

Birinci dereceden kişiler: Olayların akışında birinci derecede rol oynayan kişilerdir.

İkinci dereceden kişiler: Olayların akışında çok az veya dolaylı olarak etkisi olan kişilerdir.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken kişiler birinci ve ikinci kişiler belirlenir. Bu kişilerin fiziki ve ruhi portreleri ortaya konur, karakter ve tip olanlar tespit edilir. Bu kişilerin olay içerisindeki görevleri tespit edilir.

3. Mekân: Anlatmaya bağlı edebi metinlerde ele alınan olay belli bir yerde(mekânda) geçer. Bu yer, okul, hastane, bahçe, sokak olabileceği gibi insanın iç dünyası da olabilir. Anlatmaya bağlı edebi metinlerde olayın daha iyi anlaşılabilmesi için yer ya da çevre, betimlemelerle tanıtılır. Ancak betimleme yaparken gereksiz ayrıntılara girmemek gerekir. Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olayın geçtiği mekânlar özellikleriyle birlikte tanıtılır.

4. Zaman: Öyküde ele alınan olayın başladığı ve bittiği bir zaman dilimi mutlaka vardır. Olayların başlaması ile bitmesi arasındaki sürece zaman denir. Olaylar bu zaman dilimi içerisinde gerçekleşir. Bazı öykülerde olay veya durum son durumdan başa doğru gelişebilir.

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde iki türlü zaman vardır. Birincisi olayların yaşandığı, kişilerin içinde bulunduğu şimdiki zamandır. Buna gerçek zaman denir. İkincisi romandaki kişilerin geçmişini hatırlaması üzerine geçmişten içinde bulunan ana kadar geçen zamandır. Buna kozmik zaman adı verilir.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken olayları başladığı ve bittiği zaman belirtilir. Metindeki zaman ifadeleri tespit edilir. Bu zamanların gerçek zaman mı yoksa kozmik zaman mı olduğu belirtilir.

Hafıza teknikleriyle Edebiyat dersini kısa sürede öğrenin. Nasıl mı? Tıklayın!
Online Testler
Etiketler: , , , , , , , , , ,

Sponsor Bağlantılar

59 YORUM VAR “Metin ve Yapı (Olay Örgüsü, Kişiler, Mekân, Zaman)”

Teşekkürler.

Eren Yıldız | 7 Mart 2013 Saat 18:39

Çok güzel şeyler var öğrenciler için çok yararlı bir anlatım olmuş.

Güzelmiş.

İdare eder.

Harika olmuş.

Çok güzel bir siteymiş.

Kısa ve öz.

Çok harika olmuş ellerinize sağlık.

Taş gibi olmuş!

Süper!

Çok güzel harika.

Çok teşekkür ederim çok yardımcı oldu.

Süper!

Ellerinize sağlık süper olmuş. Çok teşekkürler :)

İyi olmuş.

Çok güzel bir site.

Allah razı olsun :)

Siteyi yapanın Allah ne muradı varsa versin.

Süper olmuş çok işime yaradı sağolun.

Süpersiniz.

10 Numara 5 Yıldız abicim.. :)

Harika olmuş.

Ben de beğendim :-)

Bizim hoca bile beğendiyse tek kelimeyle süper olmuş. :)

Çok sağolun.

Mükemmel!

Çok teşekkürler.

Metin güzeldir ya :D

Ben öykü diyorum siz ne yapıyorsunuz?

Çok güzel şeyler var öğrenciler için çok yararlı bir anlatım olmuş.

Dilan Toprak | 6 Şubat 2014 Saat 17:09

Güzel bir site ama keşke örnek de verselerdi bana örnek lazım tanım değil.

Çok ihtiyacım oldu teşekkür ederim.

Çok güzel olmuş teşekkürler :)

Örnek de verseniz çok işime yarayacaktı ama sağolun yine de (:

8.sınıf öğrencisiyim ve bu site hiç mi hiç işime yaramadı. :(

Buseciğim 8.sınıfsın ama burası lise düzeyinde, yani edebiyat dersinde görülüyor. Ondan işine yaramamıştır. Bu arada emeği geçenlere teşekkür ederim.

Kadircan Cansu | 17 Mart 2014 Saat 19:07

Çok güzel bir site. Arkadaşlarıma tavsiye ederim :D Dilara Doğru Söylüyor 9.sınıf burası :D

Dilara sen hayırdır?

Güzel olmuş.

Gerçekten çok iyi çok teşekkürler ellerinize sağlık.

Çok yardımı oldu teşekkür ederim.

Çok güzel olmuş, ellerinize sağlık.

Ben çok beğendim sınava çalışırken bana çok yardımcı oldu, teşekkür ediyorum.

Çok beğendim.

Çok teşekkür ederim:)

Harika olmuş.

Allah razı olsun.

Melisa Koç | 21 Nisan 2014 Saat 18:33

Sayenizde Türkçeden 100 aldım teşekkürler :) :D

Ben performans ödevimi de bu siteden yaptım, anlatım süper.

Güzel.

Güzel beğendim.

Teşekkürler.

Çok yararlı bilgiler var ama benim işime yaramıyor :-) :-)

Çok iyi.

Teşekkürler.

Süper çok teşekkürler.

Çok çok teşekkür ederim, işime bayağı yaradı. Teşekkürler…

Muhteşem.

Teşekkürler emeğinize sağlık.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: