Kelimelerde Anlam Değişmeleri

Sponsorlu Bağlantılar

Anlam Genişlemesi

Bazı sözcükler, anlam genişlemesi yoluyla yeni anlamlar kazanabilir. Bunun yanında sözcükler anlam daralmasına da uğrayabilir. Başlangıçta birden çok anlam içeren bir sözcük, o anlamlarını yitirerek zaman içinde tek bir anlamı içerir duruma gelebilir.

Örneğin, “yağlı” sözcüğü “yağı çok olan” anlamını taşır. Bu, yağlı sözcüğünün temel anlamıdır.

“Yağlı bir müşteri görse hemen ellerini ovuşturur.” cümlesinde “varlıklı, zengin” anlamında kullanılmıştır.

“Böyle yağlı bir iş hiç kaçırılır mı?” cümlesinde ise “yağlı” sözcüğü, “çok fazla zahmet çekmeden, bol kazanç sağlayan” anlamında kullanılmıştır. Görüldüğü gibi “yağlı” sözcüğü anlam genişlemesi yoluyla yeni anlamlar kazanmıştır.

Anlam Daralması

Bir sözcüğün anlattığı varlık, nesne ya da eylemin ancak bir bölümünü, bir türünü anlatır duruma gelmesidir. Dilimizdeki davar sözcüğü her türlü “mal ve varlık”ı karşılarken günümüzde yalnızca “koyun” ve “keçi” türündeki hayvanları karşılayacak biçimde kullanılmaktadır. İşte bu sözcükte anlam daralması vardır. Günümüzde “incir” anlamına gelen ‘yemiş’ sözcüğü eskiden bütün meyveleri karşılayacak bir anlama sahipti. Demek ki “yemiş” de anlam daralmasına uğramıştır.

Anlam Değişmesi

Bir sözcüğün başlangıçta karşıladığı anlamdan uzaklaşarak zaman içinde başka bir anlamı karşılayacak duruma gelmesidir.

“Tütün” sözcüğü eskiden “duman” anlamında kullanılırken bugün “Nikotin içeren yapraklı bitki” anlamında kullanılmaktadır. Görüldüğü üzere sözcük, anlam değişmesine uğramıştır. Geçmişte “kolay, değersiz, hakir” anlamında kullanılan “ucuz’ sözcüğü, şimdilerde genellikle, “pahalı karşıtı, düşük fiyatlı” anlamında kullanılmaktadır.

a. Anlam iyileşmesi: Kimi sözcüklerin başlangıçta kötü bir anlam taşırken zaman içinde iyi bir anlam karşılayacak hâle gelmesidir.

Yavuz” sözcüğü eskiden “kötü, hırsız” anlamını taşırken daha sonra “yiğit, kahraman” anlamını karşılar duruma gelmiştir ki bu, anlam iyileşmesi vardır.

Çok eskiden “emek” sözcüğü “acı, eziyet” anlamlarını içerirken günümüzde “bir işin yapılması için harcanan beden gücü” anlamını yüklenmiştir.

b. Anlam kötüleşmesi: Bir sözcüğün başlangıçta iyi bir anlam taşırken zaman içinde kötü bir anlamı karşılayacak hâle gelmesidir.

Dilimize Arapçadan geçen ukala sözcüğü “akıllılar” anlamını taşırken bugün “kendini akıllı ve bilgili sanan, bilgiçlik taslayan” anlamında kullanılmaktadır.

“Canavar” sözcüğü başlangıçta “canlı, yaşayan, hayvan” gibi anlamlan karşılamıştır. Fakat zamanla olumsuz bir anlam karşılar hâle gelmiştir. Demek ki bu sözcükte anlam kötüleşmesi vardır.

Çok Anlamlılık

Bir sözcüğün ilk başta tek bir anlam taşırken zaman içinde başka anlamları karşılamasına çok anlamlılık denir.

Örneğin temel anlamı “sert şeyleri vurarak veya ezerek parçalamak” olan kırmak sözcüğünün zaman içinde 10’dan fazla anlam kazandığını görmekteyiz.

Ayrıca “geçmek” sözcüğü,

“Elindeki kitabı bırakıp diğer odaya geçti.” cümlesinde “bir yerden başka bir yere gitmek” anlamında,

“Seven, yârinden geçer mi?” cümlesinde “bırakmak, vazgeçmek” anlamında,

“Bu hastalık sana kimden geçti acaba?” cümlesinde “bulaşmak, sirayet etmek” anlamında,

“Bütün günüm seni beklemekle geçti.” cümlesinde “harcamak” anlamında kullanılmıştır.

Kelimenin başka anlamları da vardır. Demek ki “geçmek”, çok anlamlı bir sözcüktür.

Hafıza teknikleriyle Edebiyat dersini kısa sürede öğrenin. Nasıl mı? Tıklayın!
Online Testler
Etiketler: , , , , ,

Sponsor Bağlantılar

39 YORUM VAR “Kelimelerde Anlam Değişmeleri”

Beğendim işe yaradı ama uzundu yine de güzel. Teşekkürler.

Allah razı olsun çok faydalandım teşekkür ederim.

Teşekkürler.

Çok teşekkürler bu siteyi hazırlayanlara çok işime yaradı :)

Bilgilendirdiğiniz için teşekkür ederim.

Çok güzel olmuş.

Harika olmuş.

Çok teşekkürler çok işime yaradı.

Hiç yararlı olmadı benim için.

Çok teşekkürler.

Asena TAŞKIRAN | 16 Aralık 2013 Saat 20:22

Bence harika olmuş beğendim teşekkürler.

Bence çok güzel anlamlı olmuş beğendim, bu siteyi hazırlayanın ellerine sağlık.

Süper performans ödevimi bitirdim bu site harika.

Çok teşekkürler.

Derya ÖZÇELİK | 20 Aralık 2013 Saat 14:10

Bu sitenizi çok beğendim sizin hayranınızım bu site konusunda.

Dolunay AKARSU | 20 Aralık 2013 Saat 21:39

Bu site işime yaradı, bence çok güzel olmuş. Ben bu performanstan iyi not aldım bu site sayesinde. Ellerinize sağlık teşekkür ederim.

Bu site harika bence çok güzel beğendim ellerinize sağlık. Allah sizden razı olsun teşekkür ederim.

Sinan Kılıçparlar | 26 Aralık 2013 Saat 17:51

Allah hepinizden razı olsun, gerçekten siteniz çok yararlı oluyor. Hem edebiyat hemde dil ve anlatım dersi için hazırlayan herkese teşekkür ederim :D

Size çok teşekkür ederim gerçekten çok işime yaradı süper bir site.

Gerçekten çok iyi çok teşekkürler ellerinize sağlık :)

Ecrin Türk | 9 Ocak 2014 Saat 19:34

Bence süper olmuş çok yararlı oldu.

Bayağı iyi olmuş sağ olun.

Çok iyi olmuş çok işime yaradı.

Buse Karaca | 17 Ocak 2014 Saat 20:11

Ben çok beğendim, çok teşekkür ederim.

Sayfa yararlı olmuş. Teşekkürler yani. Vallahi çok sevaba giriyorsunuz.

İyi olmuş gerçekten proje için işime yaradı sağolun çok anlamlı bir sayfa.

Çok iyi ama daha fazla örneklendirilebilirdi.

Çok işime yaradı teşekkür ederim.

Çok işime yaradı teşekkür ederim.

Teşekkür ederim çok iyi anlatılmış.

Teşekkürler çok beğendim ellerine sağlık kim hazırladıysa :)

Esat Günay | 28 Mart 2014 Saat 15:00

Bence bu site çok güzel çok beğendim.

İşe yaradı iyi olmuş bence videolu anlatım daha iyi.

Ellerinize sağlık çok güzel.

Ellerinize sağlık, bu sayede Dil ve Anlatım sınavından yüksek aldım.

İşime yaradı benim :)

Beğendim teşekkürler.

Yarın sınavım var. Dua edin de bu konuları yapabileyim. Ellerinize sağlık.

Bence de çok öğretici bir site, çok anlaşılır şekilde konular ele alınmış.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: