Dilin İşlevleri

Sponsorlu Bağlantılar

Kafasında kurduğu olayları bir öykü ya da bir roman biçiminde yansıtan yazar ile bilimsel araştırmasını makale şeklinde ortaya koyan bir bilim adamı dili aynı işlevde kullanmaz. Çünkü bunların amacı farklıdır. Yazar kendi kurduğu dünyayı kelimelerin yan, mecaz ve çağrışımsal anlamlarından da yararlanarak öznel bir şekilde aktarır. Bilim adamı ise var olan gerçekliği değiştirmeden, kelimelerin daha çok gerçek anlamlarından yararlanarak bilimsel bir üslupla aktarır. Dolayısıyla dili farklı işlevlerde kullanmış olurlar. Kısaca dil, her zaman aynı şekilde ve aynı işlevde kullanmaz. Dilin işlevi insanın dili kullanma amacına göre değişiklik arz eder. Şimdi dilin işlevlerini kısaca açıklayalım:

1. Göndergesel İşlev

İletinin, dilin göndergeyi olduğu gibi ifade etmesi amacıyla oluşturulmasıdır. Dilin bilgi verme işlevidir. İletişimde bilgiler alıcıya nesnel bir anlatımla aktarılıyorsa bu, dilin göndergesel işlevde kullanıldığını gösterir. Dilin göndergesel işlevi daha çok, öğretici metinlerde, ders kitaplarında, ansiklopedilerde, kullanma kılavuzlarında, bilimsel metinlerde karşımıza çıkar.

“İstanbul’da Sarayburnu sırtlarında kurulan ve yaklaşık 400 yıl Osmanlı Devleti’nin yönetim merkezi olan Topkapı Sarayı, dünyada günümüze gelebilmiş sarayların en eskisi ve genişidir.”

Bu cümlede Topkapı Sarayı ile ilgili bilgi aktarılmıştır. Bilgiye herhangi bir yorum eklenmemiş, yani bilgi nesnel bir üslupla aktarılmıştır. Dolayısıyla bu cümlede dil, göndergesel işlevde kullanılmıştır.

2. Heyecana Bağlı İşlev

Gönderici (kaynak) iletisini, duygu ve heyecanlarını dile getirme amacıyla aktarmışsa. dil “heyecana bağlı işlev’ de kullanılmıştır. Bu işlevde duygular, heyecanlar söz konusudur. Dilin heyecana bağlı işlevinde yorum, öznellik hâkimdir. Özel mektuplar, lirik şiirler, eleştiri yazıları, hitabetler (söylev) dilin bu işleviyle oluşturulur.

“Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerâit içinde dahi, vazifen; Türk İstiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır!”

Bu cümlede dil heyecana bağlı işlevde kullanılmıştır.

3. Şiirsel (Sanatsal) İşlev

İletinin iletisi kendinde ise dil “şiirsel işlev” inde kullanılmış demektir. İleti, bir anlam aktarmaktan çok, karşı tarafta farklı çağrışımlar uyandırır. Bu durumda ileti, kendi dışında herhangi bir şeyi, herhangi bir olguyu ifade etmez, yansıtmaz. Obje, iletinin kendisidir ancak bu; iletinin insandan, hayattan ve yaşanandan soyutlanması değildir. Burada sanata özgü gerçeklik söz konusudur.

Örneğin, dilin şiirsel işlevde kullandığı metinler olan şiirlerde şiirin amacı, o şiirin kendisidir. Edebî sanatlardan, mecaz anlamlı ve çağrışımlı sözcüklerden yararlanılarak imgeler oluşturulur, sözcükler daha farklı anlamlarda kullanılır. Dilin bu işleviyle, daha çok, edebî metinlerde karşılaşılır.

Sesin perde perde genişledikçe
Solan gözlerinden yağarken gece
Sürür eteğini silik ve ince
Bir gölge bahçenin uzaklarında
 
Sen böyle kederden taştığın akşam
Derim dudağında şarkı ben olsam
Gözlerinde damla, içinde gam
Eriyen renk olsam yanaklarında

Bu dizelerde dil, şiirsel işlevde kullanılmıştır. Çünkü dörtlüklerde bir bilgi ya da anlam aktarmaktan çok, okuyanda çeşitli çağrışımlar uyandırmak amacı vardır.

4. Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi

İleti, alıcıyı harekete geçirmek üzere düzenlenmişse dil alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılmıştır. Bu işlevde amaç, alıcıda bir tepki ve davranış değişikliği oluşturmaktır. Propaganda amaçlı yapılan siyasi söylevlerde, reklam metinlerinde, el ilanlarında genellikle dil, bu işleviyle kullanılır.

“Çocuklar, tören başladı; hemen aşağıya inin!” cümlesinde dil, alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılmıştır. Burada öğrencilerde bir hareket meydana getirmek için yönlendirme söz konusudur.

5. Dil Ötesi İşlev

Dille ilgili bilgiler vermek üzere düzenlenen iletilerde dil, dil ötesi işlevde kullanılır. Dil ötesi işlevin yer aldığı metinlerde iletiler, dili açıklamak, dille ilgili bilgi vermek için düzenlenir.

“Fiil anlamı taşıyan ancak fiillerin özelliklerini tam olarak yansıtmayan ve cümlede isim soylu kelimeler gibi görev üstlenen kelimelere fiilimsi (eylemsi) denir. Bilindiği gibi Türkçede -(i)msi eki benzeyen anlamına gelir. Buna göre fiilimsi de “fiile benzeyen” demektir. Fiillerin üç temel özelliği vardır: Fiiller iş hareket, oluş bildirir; mastar eklerini (-mek, -mak) alır, kip eklerini alır. Fiilimsiler ise mastar eklerini ve kip eklerini alamaz. Sadece iş, hareket, oluş bildirmesi bakımından fiile benzer.”

Bu metinde dille ilgili olan fiilimsiler konusunda bilgi verilmiştir. Demek ki burada dil ötesi işlev söz konusudur.

6. Kanalı Kontrol İşlevi

İletişim sırasında ileti, kanalın iletiyi iletmeye uygun olup olmadığını öğrenmek amacıyla düzenlenmişse dil, kanalı kontrol işlevinde kullanılmıştır. Bu işlevde, iletişim kanallarını denetleme amacı güdülür.

Uyuyan birini uyandırıp ona: “Uyandın mı? Sana söyleyeceklerim var?” demesi gibi.

Arkadaşların birbirleriyle konuşmalarında, eğitim sırasında, söylevlerde, törenlerde vs. dilin kanalı kontrol işlevinden yararlanılır.

Konuşmacı, salondakilere: “Sesimi duyuyor musunuz?” dedi.

Cümlede “Sesimi duyuyor musunuz?” sorusu dilin, kanalı kontrol işlevinde kullanıldığını gösterir.



Hafıza teknikleriyle Edebiyat dersini kısa sürede öğrenin. Nasıl mı? Tıklayın!
Etiketler: , , , , , , , , , , ,

Sponsor Bağlantılar

63 YORUM VAR “Dilin İşlevleri”

Daha çok örnek verin bu konuyla ilgili :)

Bu konuyla ilgili daha çok örnek verirseniz daha iyi olur :D

Bence harika olmuş kardelen haklarını yememek lazım, ben o kadar site dolaştım bie bunda anladım şiirsel işlevi ellerinize sağlık. :D

İstediğim bilgiyi buldum.

Muhteşem olmuş.

Hepinizden Allah razı olsun :D

Kutay Kutsal Danacı | 24 Eylül 2013 Saat 15:55

Güzel olmuş yalnız uzun ama dil ve anlatım dersinde çok işime yaradı.

Teşekkür ederim çok yardımcı oldu.

Güzel olmuş.

Süpersiniz.

Çok yardımcı oldu gerçekten.

İyi olmuş.

Müthiş yazı!

Yani bir az garip ama etkileyici! Biraz daha örnek verin böyle olmaz bu site böyle ilerlemez!

Bircan Yılmaz | 2 Ekim 2013 Saat 17:21

Yarınki dil ve anlatım dersimizde çok işe yarayacak çok sağolun :)

Ozan Arda Kazan | 2 Ekim 2013 Saat 19:23

Bu olmasa ödevi yapamazdım teşekkürler.

Çok güzel olmuş elinize sağlık.

Çok teşekkürler.

Çok teşekkürler.

Güzel anlatım.

Çok teşekkürler bu konuyla ilgili daha çok örnek verseniz daha iyi olur.

İşlevlerin hepsini öğrendim.

Bence iyi olmamış.

Teşekkür ederim hiç ama beğenmedim.

Çok teşekkürler ama çok uzun olmuş bir sayfa ayırmıştım yetmedi yine de teşekkürler.

Güzel olmamış.

Çok güzel olmuş elinize sağlık aradığım bilgiyi sadece bu sitede bulabildim =)

Güzel olmuş ama biraz uzun.

Güzel fena değil.

Çok yararlı bir konu sınav öncesi 10 numara sağolun.

Haklısınız çok güzel olmuş.

Süper yazmışsınız elinize sağlık teşekkürler :)

Bu dersler çok abi ya!

İyi güzel kısa olaymış iyiymiş.

Süpersiniz!

Vallahi bütün sitelerde aynı şeyler yazıyordu, bir tek bu sitede farklı şeyler yazıyor. Çok sağolun yazıyı beğendim güzel olmuş.

Çok iyi olmuş ama kısa olsaydı daha daha iyi olurdu. Yine de elinize sağlık.

İstediğim konuyu buldum sağolun.

Edebiyat istedik dil anlatım çıktı :/

Güzel de uzun yaa :(

Çok güzel bence anladım ben :D

Bence süper bir şey 9.sınıflara tavsiye ederim bakmalarını.

Dil anlatım kitabı ile biraz daha uyumlu olsaydı daha iyi olurdu.

Beyza Güneş | 25 Kasım 2013 Saat 22:13

Teşekkür ederim çok güzel bir site.

Çok teşekkürler.

Çok sağolun.

Teşekkürler.

Ben 9.sınıf olarak edebiyat ödevime çok yaradı hepsini yazdım. Bir kelime atlamadan sağolun sayenizde performanstan 80-90 alacağım.

Hiç güzel değil daha çok örnek lazım.

Güzel işime yaradı.

Çok teşekkürler süper olmuş.

Hiç güzel değil bana lazım değil bu.

Harika bir çalışma.

Çok sağolun güzel oldu.

Performans ödevimde yardımcı oldu çook sağolun.

Çok teşekkürler sizin sayenizde performans ödevimi yapabildim :)

Teşekkürler. Sınavıma çalışırken işime yaradı.

İşime çok yaradı, çünkü benim işim bu değil :D Örnek verin bu ne böyle anlayamadım yine de çok teşekkürler.

Burada çok iyi anladım elinize salık, dil ötesi işlev biraz daha güzel örnek olabilirdi.

Talha Kazım | 13 Şubat 2014 Saat 16:03

Çok güzel.

Örnekler güzel ve oldukça açık sadece örnek sayısı az…

Çok teşekkürler.

Çok teşekkür ederim, sınavlarda yardımcı olacak :)

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: