Anlatımda Tema ve Konu

KONU

Bir metinde üzerinde söz söylenen, yazı yazılan duygu, düşünce, olay veya durumlara konu denir. Konu bir yazının temelini oluşturur. Bu açıdan her şey yazının konusu olabilir. Çünkü hangi duygu, düşünce, olay veya olguyu anlatırsa anlatsın her yazının bir konusu vardır. Yazar, konudan hareketle okura vermek istediği mesajı ele alır. Dolayısıyla konu, yazarın esas anlatmak istediği düşünceyi (ana düşünce) vermek için yararlandığı bir araçtır.

Konu Türleri

Yukarıda konunun çok geniş olduğunu, her şeyin konunun sınırlan içinde değerlendirilebileceğini söylemiştik. Tam bir sınıflandırma olmasa da konuları somut ve soyut konular, bireysel ve toplumsal konular, ulusal ve evrensel konular, bilim, sanat ve kültürle ilgili konular diye sınıflayabiliriz.

Dış dünyayı görme, işitme, koklama gibi duyularımız aracılığı ile algılarız. İşte bu duyularımızla algılayabildiğimiz konular somut, algılayamadığımız konularsa soyuttur. “Çevre kirliliği, okuma oranları, ülkemizde çiftçilik” gibi konular somut; “sevgi, özlem, gurbet” gibi konular soyuttur.

Yazarın işlediği konu, bir kişiyi ilgilendirebildiği gibi toplumu veya toplumun çoğunluğunu ilgilendirebilir. “Matematiğin zayıf olması, yükseklik korkusu” bireysel bir durumdur. Ancak “plansız şehirleşme, eğitim sorunları” vb. konular toplumu ilgilendirir. Bunun yanında bir ulusu veya bütün insanlığı ilgilendiren konular da bir yazıda ele alınabilir. “Türk dilinin gelişimi” Türk ulusunu ilgilendiren bir konudur. Ancak “çevre kirliliği” insanlığın ortak sorunudur. Dolayısıyla birincisi ulusal, ikincisi evrensel bir konudur.

Konuyu Sınırlandırma

Bir metin oluşturmak için önce konuyu belirlemek gerekir. Konu belirlendikten sonra ana çizgileriyle sınırlandırılmalıdır. Konunun sınırlandırılması o konuyu dağınıklıktan, belirsizlikten kurtarır. Yazının başarısını artırır, söylenen sözlerin, ortaya konan düşüncelerin daha derli toplu verilmesine olanak sağlar. Böylece konu dışına çıkmalar, konuyu gereksiz yere uzatmalar da ortadan kalkmış olur.

Yazar, konuyu içerdiği düşünceye göre sınırlandırabilir. Okur kitlesinin özelliklerine göre sınırlandırabilir. Yine yazının türüne, yazıda kullanacağı anlatım yoluna göre de sınırlandırabilir. Örneğin bir yazının konusunun “roman” olduğunu düşünelim. Bu çok geniş bir konudur. Yazar bu konuyu “Türk romanı”, “Türk romanında Batılılaşma”, “Türk romanında etkilenilen akımlar,” “Halit Ziya nın Türk romanındaki yeri” şeklinde sınırlandırabilir. Konu, işlenen düşünce bakımından olduğu kadar bakış açısı, işlenen duygular, zaman hatta kişiler bakımından da sınırlandırılabilir.

Konu Seçilirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yazarın üzerine söz söylediği varlık veya kavramlar konuyu oluşturur. Konuyu seçerken bazı özelliklere dikkat edilmesi gerekir. Bunun için önce hakkında bilgi sahibi olunan bir konu seçilmelidir ve bu konuyla ilgili malzemeler toplanmalıdır. Konu, yazının kapsamına göre sınırlandırılmalıdır. Bunun yanında konuya uygun bir anlatım belirlenmelidir. Son olarak da konudan hareketle verilmek istenen ana düşünce ortaya konmalıdır.

Konunun Bakış Açısını Belirleme

Bir konuyu anlatmak kadar o konunun bakış açısını belirlemek de önemlidir. Çünkü bakış açısı sınırlandırılan yazılar, okur üzerinde istenen etkiyi uyandırır. Yoksa bakış açısındaki belirsizlik, yazıyı başarısız hâle getirebilir. Konu, farklı bakış açılarıyla ele alınabilir. Bunlar somut bakış açısı, soyut bakış açısı ve öznel bakış açısı olmak üzere temelde üçe ayrılır. Somut bakış açısında konu, beş duyudan hareketle işlenir. Bu bakış açısında işlenenleri somutlaştırma söz konusudur. Böylece yazar, anlatılanların daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.

Soyut bakış açısında konu, zihinsel yönden ele alınır. Bu bakış açısında yazar, mantıksal yollara başvurur, akıl ve mantığa dayalı açıklamalar yapar. Öznel bakış açısında kişisel değerlendirmeler ağır basar. Yazarın olay ve olgulara bakışında kişisel düşünceleri, kendi beğenileri hâkimdir. Bilimsel yazılar, ansiklopediler, ders kitapları somut; öykü, roman, deneme gibi yazı türleri soyut ve öznel bakış açısıyla yazılabilir.

TEMA

Konuyu oluşturan öğelerden yararlanılarak okura aktarılmaya çalışılan temel duygu veya anlamlara tema denir. Bir sanat eserine, bir metne hâkim olan, o eserde işlenen görüşe de tema denir.

Tema ile konu birbiriyle karıştırılmaktadır. Tema, bir yazıda işlenen görüş veya düşüncedir. Konu ise bir yazıda temanın sınırlandırılması, daha somut hâle getirilmesidir. Öyleyse bir metin veya yazıda tema genel, konu ise temaya göre daha özeldir. Tema soyut bir düşünce, konu ise bu soyut düşüncenin daraltılarak somut hâle getirilmesidir. Örneğin “sevgi, ölüm, ayrılık…” birer temadır. Bu somut kavram ya da düşünceler metinde somutlaştırıldığında konuyu oluşturur, konu hâline gelir. Örneğin “Sevginin toplum yaşamındaki yeri, ölüm duygusunun Türk şiirindeki yansımaları” birer konudur.

Başlık

Bir yazının adına başlık denir. Bir yazıya başlık konabildiği gibi, bir paragrafa da konabilir. Bir yazının başlığı gelişigüzel konmaz. Başlık, yazıyla ilgili olmalıdır. Başlık, parçada anlatılanları kapsayıcı nitelik taşımalıdır. Başlık, konunun dışına çıkmamalı, konuyu tam olarak içine almalıdır. Konunun özeti niteliğindeki başlık, iki ya da üç sözcükten oluşmalıdır. Başlık konudan hareketle bulunduğundan öncelikle paragrafın konusunun yani paragrafta anlatılanların belirlenmesi gerekir.

Ana Düşünce

Metinden hareketle okura verilmek istenen temel düşünceye ana düşünce denir. Ana düşünce, yazıda açıklanacak olan temel yargıdır. O metnin yazılış amacıdır. Konu genel, ana düşünce ise özeldir. Yazar bir konudan söz eder ama onun bu konudan söz etmesinin temelinde o konuyla ilgili bir ana düşünceye ulaşmak, okura bu düşünceyi ulaştırmak amacı vardır. Çünkü yazar, konudan hareketle ana düşünceye ulaşır. Ana düşünce, konudan hareketle vurgulanmak istenen düşünce olduğundan bu düşünceyi bulmak için Bu parçada asıl anlatılmak istenen nedir?” sorusunu sormalıyız. Bu soru, parçadaki ana düşüncenin bulunmasını kolaylaştıracaktır.

45 comments on “Anlatımda Tema ve Konu
  1. Esra diyor ki:

    Çok güzel olmuş açıklayıcı hepsini okudum, elinize sağlık gerçekten ben bu siteyi sevdim ya :D

  2. Cem diyor ki:

    Sağolun.

  3. Berk diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  4. Toyanç diyor ki:

    Daha kısa olsaydı daha iyi olurdu.

  5. Gülbeyaz diyor ki:

    Açıklayıcı olmuş emeğinize sağlık…

  6. Murat diyor ki:

    Teşekkürler.

  7. Irmak diyor ki:

    Valla süper olmuş.

  8. Celal diyor ki:

    Eyvallah çok güzel olmuş. Teşekkürler.

  9. Fehmi diyor ki:

    Teşekkürler.

  10. Adem diyor ki:

    Çok güzel olmuş.

  11. Yunus diyor ki:

    Biraz daha uzun olsaydı iyiydi. Slayt yapacaktım.

  12. Barış diyor ki:

    Sağolun :)

  13. Gülcan diyor ki:

    Teşekkürler.

  14. Hilal diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  15. Fatmanur diyor ki:

    Biraz daha kısa olsaymış iyi olurdu ama neyse işimi gördü yine de.

  16. Zehra diyor ki:

    Elinize sağlık teşekkürler.

  17. Çetin diyor ki:

    Bir de matematik polinomlar olsaydı.

  18. İbrahim diyor ki:

    Teşekkürler.

  19. Onur diyor ki:

    Çok güzel olmuş çok sağolun, çok yardımcı oldunuz.

  20. Özlem diyor ki:

    Teşekkürler.

  21. Seyfi diyor ki:

    İyi güzel olmuş. Biraz kısa olsa daha iyi olundu.

  22. Tamay diyor ki:

    Teşekkür ederim çok güzel olmuş.

  23. Mehmet diyor ki:

    Süper çok güzel olmuş.

  24. Ezgi diyor ki:

    Daha açıklayıcı olsaymış keşke konunun bakış açısını belirleme filan neyse sağolun.

  25. Irmak diyor ki:

    Sınavdan 90 aldım bunun sayesinde çok çok çok çok güzeldi.

  26. Rıfat diyor ki:

    Çok güzeldi.

  27. Şeyma diyor ki:

    Teşekkürler kuvvetli olmuş.

  28. Gonca diyor ki:

    Performans ödevimdi çok teşekkürler ellerinize sağlık :)

  29. Esma diyor ki:

    Kısa ve öz, performans ödevimdi çok teşekkür ederim.

  30. Hacer diyor ki:

    Teşekkürler.

  31. Murat diyor ki:

    10 numara 5 yıldız olmuş.

  32. Aslan diyor ki:

    Çok güzel açıklanmış.

  33. Berkan diyor ki:

    Örnekler yok?

  34. Emre diyor ki:

    Teşekkürler…

  35. Deniz diyor ki:

    Very good and succesful. (Çok güzel ve başarılı.)

  36. Nermin diyor ki:

    Teşekkürler.

  37. Dilek diyor ki:

    Teşekkürler.

  38. Melek diyor ki:

    Atana dedene rahmet.

  39. Funda diyor ki:

    Çok başarılı.

  40. Muhammet diyor ki:

    Teşekkürler.

  41. Merve Betül diyor ki:

    Gerçekten de bayağı bir işime yaradı, emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

  42. Ali diyor ki:

    Teşekkürler.

  43. Şevval diyor ki:

    Süper!

  44. Nebil diyor ki:

    Sürekli çalışıyorum süper, gerçekten emeğinize sağlık teşekkürler.

  45. Metin diyor ki:

    Çok teşekkürler.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>