Şiir ve Gelenek

Şiir geleneği daha önce yaşamış şairlerin eserleriyle oluşmuştur. Geleneği oluşturan şairler arasında sanat anlayışı bakımından ilişki vardır. Halk ve aydın, tarihi akış içerisinde kendi dilleriyle kendi şiir geleneklerini oluşturmuşlardır.

Bir toplumda kuşaktan kuşağa iletilen kültürel değerlere, alışkanlıklara bilgi, töre ve davranışlara gelenek denir. Düğün geleneği, mevlid geleneği, bayram geleneği… gibi.

Şiir geleneği daha önce yaşamış şairlerin eserleriyle oluşmuştur. Geleneği oluşturan şairler arasında sanat anlayışı bakımından ilişki vardır. Halk ve aydın, tarihi akış içerisinde kendi dilleriyle kendi şiir geleneklerini oluşturmuşlardır.

Örneğin Murat Çobanoğlu, geleneği Türk edebiyatının başlangıç tarihine dayanan halk edebiyatının bir temsilcisidir. O, dörtlüklerle ve hece vezniyle şiir kozasını oluştururken içinde yaşadığı kültürel ortamın etkisiyle farklı kavramlara ve kelimelere yer vererek geleneğin içinde özgünleşmiştir.

Türk edebiyatında üç şiir geleneği vardır:

1. Halk Şiiri Geleneği ve Özellikleri

  • Halkın içinden yetişmiş ve çoğu okur-yazar olmayan sanatçılar tarafından oluşturulmuştur.
  • Şiirler, sade bir halk Türkçesiyle söylenmiştir.
  • Nazım birimi olarak dörtlük kullanılmıştır.
  • Hece vezni kullanılmıştır.
  • Kafiyeye önem verilmiştir.
  • Aşk, tabiat, tasavvuf, yiğitlik gibi konular işlenmiştir.
  • Şiirler hazırlıksız olarak söylenmiştir.
  • Genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
  • Gelenek usta-çırak ilişkisiyle bugüne kadar gelmiştir.
  • Koşma, semai, varsağı, destan, ilahi, nefes, mani, türkü gibi nazım şekilleri vardır.
  • Halk şiiri geleneğinin en güçlü temsilcileri Karacaoğlan, Âşık Seyrani, Pir Sultan Abdal, Dadaloğlu, Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Erzurumlu Emrah ve Gevheri’dir.
  • Bu geleneğin son dönem temsilcileri arasında Âşık Veysel, Murat Çobanoğlu, Âşık Reyhani, Âşık Şeref Taşlıova ve Âşık Mahzuni’nin önemli bir yeri vardır.

Örnek:

Avşar Elleri 
Kalktı göç eyledi avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eyler ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
 
Belimizde kılıcımız kirmani
Taşı deler mızrağımın temreni
Hakkımızda Devlet Vermiş Fermanı
Ferman padişahın dağlar bizimdir
 
Dadaloğlum yarın kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice koç yiğitler yere serilir
Ölen ölür kalan sağlar bizimdir

                                     Dadaloğlu

2. Divan Şiiri Geleneği ve Özellikleri

  • Divan edebiyatı, saray ve çevresinde gelişen ve aydın zümreye hitap eden bir edebiyattır. “Klasik Türk Edebiyatı” ismiyle de anılır.
  • Bu döneme ait şairlerin, şiirlerini topladıkları “divan” adı verilen birer defterleri vardır. Her şairin bir divanı olduğu için, divan edebiyatı ifadesi daha yaygındır.
  • Divan şiirinin dilinde Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar sıkça görülür. Bu dönemin Türkçesine “Osmanlı Türkçesi” denir.
  • Nazım birimi beyittir.
  • Aruz vezni kullanılmıştır.
  • Şiirlerde aşk, tabiat, din, tasavvuf gibi genellikle ferdi konular işlenmiştir.
  • Şiirlerde konu bütünlüğüne ve bütün güzelliğine değil, beyit güzelliğine yer verilmiştir. Yani en güzel şiiri yazmak değil, en güzel beyti yazmak amaçlanmıştır
  • Kaside, gazel, mesnevi, murabba, terkib-i bend, rubai, şarkı gibi nazım şekilleri vardır.

Örnek:

Gazel
Tahammül mülkünü yıktın Hulagu Han mısın kâfir
Aman dünyayı yaktın ateş-i sıızan mısın kâfir
 
Nedir bu gizli gizli ahlar çak-i giribanlar
Aceb bir şuha sende âşık-ı nalan mısın kâfir
 
Sana kimisi canım kimi cananım deyü söyler
Nesin sen doğru söyle can mısın canan mısın kâfir
 
Niçin sık sık bakarsın öyle mirat-ı mücellaya
Meğer sen dahi kendi hüsnüne hayran mısın kâfir
 
Nedim-i zarı bir kâfir esir etmiş işitmiştim
Sen ol cellad-ı din ol düşmeni iman mısın kâfir

                                                                  Nedim

3. Modern Şiir Geleneği ve Özellikleri

  • Bu şiir geleneğinde şiirde ölçünün, nazım biriminin ve kafiyenin şart olmadığı savunulmuş ve ölçüsüz ve kafiyesiz şiirlerin örnekleri verilmiştir.
  • Sanatlı söyleyişin yerine yalın ve tabii söyleyiş benimsenmiştir.
  • Her türlü konu işlenmiştir.
  • Nazım birimi kullanılmamıştır.
  • Serbest şiir tarzı benimsenmiştir.
  • Şiirlerde sözcük dizilişi ve iç ahenk ön plandadır.

Örnek:

Anlatamıyorum
Ağlasam sesimi duyar mısınız,
Mısralarımda;
Dokunabilir misiniz,
Gözyaşlarıma, ellerinizle?
Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,
Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu
Bu derde düşmeden önce.
Bir yer var, biliyorum;
Her şeyi söylemek mümkün;
Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum;
Anlatamıyorum.

                            Orhan Veli KANIK

40 Yorum “Şiir ve Gelenek
  1. Nebi Durmaz diyor ki:

    Çok yardımcı oldu, çok teşekkür ederim.

  2. Revşan diyor ki:

    Çok güzel açıklanmış. Bu site de olmasa yandık.

  3. İlayda diyor ki:

    Çok güzel çok sağolun, iyi ki bu site olmuş her şey için çok teşekkürler.

  4. Eraykan diyor ki:

    Çok iyi her ödevimi buradan yapıyorum.

  5. Numan diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  6. Enes diyor ki:

    Teşekkürler, siteniz çok iyi konuları iyi anlatmış :)

  7. Rana Fatmanur diyor ki:

    Harika çok güzel!

  8. Muhammed diyor ki:

    Ben bu dersi çok seviyorum ve bunun da bize katkı sağlanacağını sanıyorum. Yorum yapan arkadaşlarıma ve herkese başarılarımı iletiyorum.

  9. Doğukan diyor ki:

    Çok teşekkürler ellerinize sağlık çok faydalı.

  10. Yaşar diyor ki:

    Elinize sağlık. Emeğinizin karşılığını dua ile veriyoruz. Allah razı olsun. Bilgiler için teşekkürler…

  11. Tuğba diyor ki:

    Emeğinize sağlık gerçekten çok işime yaradı :)

  12. Duygu Ece diyor ki:

    Elinize sağlık Allah razı olsun :)

  13. Nimet diyor ki:

    Teşekkürler.

  14. Mahmut diyor ki:

    Çok iyi bence.

  15. Pelin diyor ki:

    Çok sağolun.

  16. Deniz diyor ki:

    Az olmuş.

  17. Siraç diyor ki:

    Teşekkürler.

  18. Yadigar diyor ki:

    Az olmuş ama sağolun.

  19. Çetin diyor ki:

    Gerçekten harika olmuş.

  20. Yaren diyor ki:

    Çok sağolun.

  21. Veli diyor ki:

    Ben pek beğenmedim.

  22. Veli diyor ki:

    Muhteşem!

  23. Faruk diyor ki:

    Çok güzel çok işime yaradı sağ olun.

  24. Ebru diyor ki:

    Bana çok yaradı diyebilirim.

  25. Burcu diyor ki:

    Çok sağ olun işe yaradı gerçekten.

  26. Mehmet diyor ki:

    Bu site mükemmel, sayenizde edebiyatı geçtik. Dil anlatım neyse de edebiyat zor!

  27. Bünyamin diyor ki:

    Çok sağolun.

  28. Gürçay diyor ki:

    Çok sağ olun, faydalı oldu.

  29. Orhan Veli diyor ki:

    Yeni nesil sizin eseriniz olacaktır.

  30. Mehmet diyor ki:

    Teşekkürler.

  31. Sinan diyor ki:

    Teşekkürler. İyi ezber yaptım sayenizde.

  32. Yusuf diyor ki:

    Teşekkür ederim.

  33. Sılanur diyor ki:

    Bu dersten nefret ediyorum, çünkü ben sayısalcıyım.

  34. Abdullah diyor ki:

    Matematiğin gözünü seveyim :D

  35. Nazlı diyor ki:

    Teşekkürler çok iyi bir site, bu site de olmasa ne yapardık? :D

  36. Ömer Dalan diyor ki:

    Çok sağolun.

  37. Pelin diyor ki:

    Beğendim sağolun, sınavıma buradan çalıştım.

  38. Erdoğan diyor ki:

    Teşekkürler.

  39. Aslı diyor ki:

    İşinize yaramayacak bilgiler bunlar.

  40. Alper diyor ki:

    Çok teşekkürler :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>