Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri

Sponsorlu Bağlantılar

Bilimin, edebiyatın gelişmesi ve buna bağlı olarak farklı alanlarda metinlerin yazılması, metinlerin sınıflandırılması sonucunu doğurmuştur.

Bu sınıflandırma metin türlerinin birbirinden ayrılmasını ve anlaşılmasını kolaylaştırmıştır. Metinler anlatım türlerine, kullanılan dilin işlevine, yazılış amaçlarına, gerçeklikle ilişkilerine göre gruplandırılabilir.

Buna göre metinler genel olarak öğretici metinler ve sanatsal (kurmaca) metinler olarak ikiye ayrılır.

 

Sanatsal metinlerin ayırıcı özellikleri şunlardır:

  • Edebi zevk uyandırmak amacıyla yazılır.
  • Sözcükler gerçek anlamının yanı sıra yan ve mecaz anlamlarıyla da kullanılır.
  • Öznel anlatım vardır.
  • Yargılar kanıtlanmak zorunda değildir.
  • Dil göndergesel işlevin yanı sıra heyecanı dile getirme, alıcıyı harekete geçirme vb. işlevlerde kullanılır.
  • Olaylar değiştirilerek yazarın bakış açısıyla verilir.
  • Kurmaca gerçeklik vardır.
  • Üslup kaygısı ön plandadır.
  • Masal, roman, hikâye, fabl, destan, şiir, halk hikâyesi gibi türler sanatsal metinlerdir.
  • Öyküleme, betimleme, kişileştirme, benzetme, abartma, çeşitli duyulardan yararlanma gibi anlatım teknikleri kullanılır.
  • Sanatsal metinlerin tek anlamı yoktur, sanatsal metinler çok anlamlıdır, her okunuşta yeni anlamlar kazanır.
  • Sanatsal metinlerde kelime ve cümlelerin yeri değiştirilemez.
  • Sanatsal metinler yazıldığı dönemin özelliklerinden ve o dönemdeki her türlü gerçeklikten izler taşır.
  • Sanatsal metinler biriciktir, benzeri yapılamaz.
  • Sanatsal metinlerde yalnız görünene, deneysele, hesaplanabilire değil bilinmeze, geleceğe ve olabileceklere de yer verilebilir.
  • Sanatsal metinlerde ileti önceden belirlenmiş, kurallaştırılmış, değişmez bir gerçek değildir.
  • İleti, metnin içyapısına sindirilmiş okurun süzüp çıkaracağı tek anlamlılıktan uzak bir ilişkiler yumağıdır.
  • Sanatsal metinlerdeki her öğenin dış dünyada bir benzeri, bir karşılığı bulunabilir.
  • Sanatsal metinlerde okura kendi düş gücüyle doldurabileceği boş alanlar bırakılır.
  • Sanatsal metinlerde okur kendini anlatılanların akışına kaptırıp yapıttaki karakterlerle kendini özdeşleştirebilir.
  • Sanatsal metinler dış dünya ile bağlantılı ama ondan farklı bir dünya sunar.
  • Sanatsal metinlerde dil kişisel kullanılır.
  • İleti dolaylı olarak verilir.
  • Okurun düş gücüne yer bırakılır.
  • Sanatsal metinlerin malzemesi dildir.
  • Üç temel unsuru vardır: İçerik, dil ve üslup, yapı (şekil).

Sanat Metinleriyle Öğretici Metinler Arasındaki Farklar

  • Öğretici metinler okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılırken; sanatsal metinler okuyucuya estetik zevk vermek amacıyla yazılır.
  • Öğretici metinler kurgu değildir, gerçekler dile getirilir. Sanatsal metinler ise kurgulanabilir, anlatılanlar hayal ürünü olabilir.
  • Öğretici metinlerde nesnellik; sanatsal metinlerde öznellik hâkimdir.
  • Öğretici metinler değişmez; sanatsal metinlerde değişiklik yapılabilir.
  • Öğretici metinlerden kelimeler gerçek anlamda kullanılırken; sanatsal metinlerde kelimeler mecaz ve yan anlamında kullanılabilir.
  • Öğretici metinler açıklayıcı anlatım türüyle kaleme alınırken; sanatsal metinler betimleyici ve öyküleyici anlatım türüyle yazılır.
  • Öğretici metinler resmi, açık ve sade bir dille yazılır, üslup kaygısı yoktur. Sanatsal metinlerde ise dil sanatsaldır, üslup kaygısı vardır.
  • Öğretici metinlerde söz sanatlarına yer verilmez, sanatsal metinlerde ise söz sanatları yer alır.
  • Öğretici metinlerde dil göndergesel işlevde kullanılırken; sanatsal metinlerde dil sanatsal işlevde kullanılır.

Sanatsal metinler anlatmaya ve göstermeye bağlı metinler olmak üzere ikiye ayrılır:

1. Anlatmaya Bağlı Metinler

  • Yaşanmış ya da tasarlanmış gerçeklikten alınan bir olayın, bir anlatıcı tarafından yorumlanıp dönüştürülmesiyle oluşturulur.
  • “Olay örgüsü” bu metinlerde asıl unsurdur.
  • Anlatmaya bağlı metinler kurmaca olduğu için olay örgüsü yaşanmaz, düzenlenir.
  • Anlatmaya bağlı metinlerde yapı; olay örgüsü, kişiler, yer, zaman gibi birimlerin bir düzen içerisinde verilmesiyle oluşur.
  • Bu metinlerde ilahî bakış açısı, kahraman anlatıcının bakış açısı ve gözlemci anlatıcı olmak üzere üç tip bakış açısı ve anlatıcı vardır.

2. Göstermeye Bağlı Metinler

  • Göstermeye bağlı anlatımlarda olay sergilenerek gösterilir, yani anlatılmak istenen husus meydanda ya da sahnede canlandırılır.
  • Gösterimlerin yazıldığı metinler göstermeye bağlı metinler olarak nitelendirilir.
  • Genel olarak dramatik metinler ve tiyatro olarak adlandırabileceğimiz bu tarz metinlerde, kurmaca olay ve olay örgüsünü, bir sahne düzeninde topluluk önünde canlandırmak esastır.


Etiketler: , , ,

Sponsor Bağlantılar

56 YORUM VAR “Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri”

Örnek metin de verir misiniz?

Çok açıklayıcı olmuş.

Gerçekten çok iyi açıklanmış güzel.

Çok teşekkürler.

Güzel açıklanmış, teşekkürler.

Tülay Hilal | 4 Ekim 2013 Saat 17:45

Gerçekten çok öğretici helal olsun ama örnekler de verirseniz sevinirim.

Evet çok güzel olmuş ama örnek de koysaydınız güzel olurdu.

Teşekkürler.

Daha kısa olabilirdi. Yazdım 3 sayfa sürdü ama açıklayıcı olmuş örnekler de olabilirdi gene de teşekkürler çok işime yaradı.

Çok güzel olmuş gerçekten artık kolayca derste konuyu anlatabilirim :)

İyi açıklanmış, okuyan gayet kolay anlayabilir. Teşekkürler.

Çok güzel olmuş. Teşekkür ederim.

Gerçekten de çok güzel açıklamışsınız inşallah yarınki sınavdan iyi not alırım :)

Güzel olmuş teşekkürler :D

Çok teşekkürler. :)

Çok güzel gerçekten açıklayıcı ve sonuçları net olmuş teşekkürler.

Gerçekten çok işime yaradı teşekkürler.

Gördüğüm en faydalı sitesiniz, sınavıma sizle çalıştım çok teşekkürler.

Çok faydalandık, elinize sağlık.

Teşekkür ederim.

Başka konulardan da istiyoruz, bir de güzel olmuş.

Güzel anlatım yapmışlar beğendim.

İyi olmuş da bu hoca niye sıfır verdi bunun cevabını da istiyorum?

Çok teşekkürler.

Gerçekten güzel olmuş teşekkürler.

Çok sağolun.

Sağolun çok güzel ama sorumun cevabını bulamadım.

Süpersiniz siz de olmasanız.

Ödev için iyi oldu sağolun.

Güzelmiş.

İyiymiş.

Sağolun güzel yayınlamışsınız ama işime yaramadı.

Sanat metinlerine örnek verir misiniz? Mesela fabl gibi.

Gerçekten çok açıklayıcı olmuş çok teşekkürler:-) ama örnek metin verseydiniz daha güzel olurdu.

Çok iyi hazırlanmış.

Allah razı olsun vallahi, bizim hoca bu konuyu anlatmadı kendiniz yapın diye öğretmenden bile iyi yaptım çok sağolun.

Açıklayıcı olmuş ama örnekler de olsaydı güzel olurdu ama güzel yani :)

İyi iyi güzel.

Proje ödevimiz var, kısacık bir şey çıktı az uzatın şunu.

Teşekkürler. :)

Hiç beğenmedimm.

Çok teşekkür ederim, sizler de olmazsanız biz ne yaparız!

İlknur Barut | 18 Eylül 2014 Saat 19:25

Ellerinize sağlık, çok güzel olmuş.

Sanatsal metin yok mu ? :(

Bayağı uzunmuş.

Çok teşekkürler.

Her şeyi koydunuz bir sanatsal metini koymadınız, yine de teşekkürler.

Edebiyat Öğretmeni | 14 Ekim 2014 Saat 18:53

Roman, hikaye, destan vb. bunlar sanatsal metinlerdir.

Teşekkürler.

Teşekkürler.

Bence harika bir site olmuş, böyle devam edin diğer konulara. Bir de edebiyat için de notlar koysanız süper hoca hiç anlatmıyor, not da tutturmuyor daha güzel olur. Biz 12.sınıflar zaman kaybı olmaz bunu düşünürseniz sevinirim; eğer koyarsanız da çok mutlu olurum başarılarınızın devamını dilerim.

Çok iyi anladım sağolun.

Bence de harika.

Tanım güzel ama örnek yok biraz daha iyi olabilirdi, yine de anladım.

Güzel.

Beğendim.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: