Öğretici Anlatım

Sponsorlu Bağlantılar

Öğretici anlatımla oluşturulan metinler, açıklama, aydınlatma, bilgi verme amaçlarıyla yazılır. Bu metinlerde söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime gruplarına yer verilmez. Öğretici metnin anlaşılması ve yorumlanması için okuyucunun verilen bilgiyi kavrayabilecek birikime sahip olması gerekir.

Öğretici anlatımın kullanıldığı metinlerde anlatım nesnel özellik taşır, açıklık ve kesinlik önemlidir. Alanında gerekli bilgi birikimine sahip kimseler tarafından hemen anlaşılacak şekilde metinler oluşturulur. Yazar, konuyu duygularını işe karıştırmadan açıklamaya çalışır. Grafik, plan, çizelge, tablo vb. dil dışı öğeler ve konu ile ilgili terimlerin kullanılması da söz konusudur.

Öğretici Anlatım Örneği

Türk Edebiyatında “Taziyetname”
Türk edebiyatında ölüm temasının işlendiği belli başlı edebî türler; “sagu”, “ağıt” ve “mersiye”dir. Bununla beraber ölümle ilgili olduğu hâlde üzerinde pek fazla durulmayan bir tür daha vardır ki o da “taziyetnâme’dir. Taziyetnâme bir mektup türüdür; vefat eden birinin yakınına, akrabasına başsağlığı dilemek amacıyla yazılır. Muhtevalarına bakıldığında bir çeşit mensur mersiye niteliğindedir.
(Dr. Ömer Çakır)

Bir makaleden alınan bu metinde yazar, edebiyatımızda “taziyename” diye bir tür olduğunu söylüyor ve bu türün özellikleri ile ilgili bilgiler veriyor. Bu bilgiler ansiklopedik bilgiler olarak değerlendirilir. Metine yazarın kendi bakış açısı hâkim değildir. Metinde yazar, “Taziyenameler’le ilgili yalnızca kanıtlanabilir yani nesnel bilgiler vermektedir. Metinde dil, göndergesel işlevde kullanılmıştır.

Amacı bilgi vermek olan edebiyat türleri öğretici, didaktik sözcükleriyle açıklanır. Türk edebiyatında öğretici eserlerin ilk örneklerini Uygur metinlerinde görürüz. Daha sonra Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig”, Edip Ahmet Yükneki’nin “Atabetü’l-Hakayık” adlı eserleri öğretici nitelikler taşır. Orta Asya döneminde Ahmet Yesevi’nin “Hikmetleri de öğretici eserler arasına girer. XIII. yüzyıl Anadolu’sunda yazılmış eserlerin hemen hepsi öğretici niteliktedir. İçlerinde en ünlü örnek Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin “Mesnevi” adlı eseridir. Osmanlı dönemi Türk edebiyatında Ahmediyye, Muhammediyye gibi eserler, Kâbusname benzeri ahlak kitapları öğretici bir amaca dayanır.

Tanzimat’tan sonra ise edebiyatın toplumu, insanları eğitmek için bir araç olduğu kabul edilir. İlk çeviri roman olan “Telemak” bile öğretici niteliğinden dolayı Türk okuruna sunulur.

Öğretici Anlatımın Özellikleri

  • Dil, “göndergesel” işlevde kullanılır.
  • Söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime gruplarına yer verilmez.
  • Verilen bilgiler örneklerle ve tanımlarla pekiştirilir.
  • Daha çok nesnel cümleler kullanılır.
  • Açıklama, aydınlatma, bilgi verme amaçlarıyla yazılır.
  • Öğretici metnin anlaşılması ve yorumlanması için okuyucunun verilen bilgiyi kavrayabilecek birikime sahip olması gerekir.
  • Gereksiz söz tekrarı yapılmaz.
  • Ses akışını bozan, söylenmesi güç sesler ve kelimeler yoktur.
  • Dil ve ifade sade, gösterişsiz ve pürüzsüzdür.
  • Düşünce ve duygular kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir.
  • Bu anlatım türü daha çok ansiklopedilerde ve ders kitaplarında kullanılır.
  • Tarihî metinler, felsefi metinler, bilimsel metinler ve diğer öğretici metinlerde kullanılır.


Etiketler: , , , ,

Sponsor Bağlantılar

9 YORUM VAR “Öğretici Anlatım”

Güzel yardımcı oluyor.

Aradığım konu hakkındaki bütün bilgiler burada teşekkürler.

Ödev için çok yardımcı oldu teşekkürler :)

Muhammed Alp İnalp | 19 Mayıs 2014 Saat 13:38

Güzel olmuş ama daha eklenmeli.

Güzel.

Hiç güzel değil beğenmedim, ben mektup, anı, biyografi özelliklerini arıyordum.

Teşekkürler.

Güzel.

Çok teşekkürler.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: