Metinlerin Sınıflandırılması

Metinler temelde insanın kendini ifade etme ihtiyacından doğmuştur. İnsanlar her dönemde duygu ve düşüncelerini anlatma ihtiyacı hissetmiştir ve bu anlatma işini daha çok yazıyla ya da sözle yapmışlardır. Bu açıdan anlatım, genel olarak yazılı ve sözlü anlatım olarak iki gruba ayrılabilir.

Deneme, makale, sohbet, mektup, öykü, roman gibi metin türlerinde yazılı anlatım; münazara, açık oturum, konferans gibi etkinliklerde sözlü anlatım kullanılır.

Bir yazıyı şekil, anlatım ve noktalama özellikleriyle oluşturan kelimelerin bütününe metin denir. İnsanlarda zevk uyandırmak ve onları etkilemek için ortaya konan yazılara ise edebî metin denir.

Zamanla bilimin, edebiyatın gelişmesi ve buna bağlı olarak farklı alanlarda metinlerin yazılması, metinlerin sınıflandırılması sonucunu doğurmuştur. Bu sınıflandırma metin türlerinin birbirinden ayrılmasını ve anlaşılmasını kolaylaştırmıştır. Metinler anlatım türlerine, kullanılan dilin işlevine, yazılış amaçlarına, gerçeklikle ilişkilerine göre gruplandırılabilir. Buna göre metinler genel olarak öğretici metinler ve sanatsal (kurmaca) metinler olarak ikiye ayrılır.

Metinlerin Sınıflandırılması

ÖĞRETİCİ METİNLER

  • Açıklamak, bilgi vermek, öğretmek amacıyla yazılır.
  • Günlük yaşantılar, tarihî olaylar ve bilimsel gerçekler ele alınır.
  • Konuyla ilgili duygu ve düşünceler kısa ve kesin ifadelerle dile getirilir.
  • Dil, daha çok, göndergesel işlevde kullanılır.
  • Söz sanatlarına, kelimelerin mecaz ve soyut anlamlarına pek yer verilmez.
  • Verilen bilgiler, yapılan açıklamalar örneklerle, tanımlarla pekiştirilir.
  • Daha çok ansiklopedilerde, bilimsel kitaplarda ve ders kitaplarında kullanılır.
  • Gereksiz söz tekrarına, ses akışını bozan, söylenmesi güç sesler ve kelimelere yer verilmez.

SANATSAL METİNLER

  • İnsanların iç dünyasında zevk uyandırmak ve onları etkilemek için oluşturulur.
  • Şiir, roman, tiyatro, masal, destan vb. metinleri sanatsal metinlere örnek gösterilebilir.
  • Üslup ve anlatım kaygısı ön plandadır.
  • Dil daha çok sanatsal (şiirsel) anlamda kullanılır.
  • Çağrışım ve duygu değeri yüksek olduğundan okuyanların yeni ve farklı anlamlar çıkarmasına elverişlidir.
  • Kurmaca bir yapısı olan sanatsal metinlerde bireysel yönü öne çıkan işlenmiş, şiirsel ve imgesel bir dil kullanılır.
  • Yan anlam değeri taşıyan, mecaz anlama gelen ve okuyucunun yorumuna göre yeni anlamlar kazanan ifadelere yer verilir.

Sanatsal metinleri anlatmaya ve göstermeye bağlı metinler olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

Anlatmaya Bağlı Metinler

  • Yaşanmış ya da tasarlanmış gerçeklikten alınan bir olayın, bir anlatıcı tarafından yorumlanıp dönüştürülmesiyle oluşturulur.
  • “Olay örgüsü” bu metinlerde asıl unsurdur.
  • Anlatmaya bağlı metinler kurmaca olduğu için olay örgüsü yaşanmaz, düzenlenir.
  • Anlatmaya bağlı metinlerde yapı; olay örgüsü, kişiler, yer, zaman gibi birimlerin bir düzen içerisinde verilmesiyle oluşur.
  • Bu metinlerde ilahî bakış açısı, kahraman anlatıcının bakış açısı ve gözlemci anlatıcı olmak üzere üç tip bakış açısı ve anlatıcı vardır.

Göstermeye Bağlı Metinler

  • Göstermeye bağlı anlatımlarda olay sergilenerek gösterilir, yani anlatılmak istenen husus meydanda ya da sahnede canlandırılır.
  • Gösterimlerin yazıldığı metinler göstermeye bağlı metinler olarak nitelendirilir.
  • Genel olarak dramatik metinler ve tiyatro olarak adlandırabileceğimiz bu tarz metinlerde, kurmaca olay ve olay örgüsünü, bir sahne düzeninde topluluk önünde canlandırmak esastır.

159 Yorum Var: “Metinlerin Sınıflandırılması

  1. Öncelikle teşekkürler, burada diğer sitelerin aksine anlatılanlar çok duru ve yalın bir dille anlatılmış. Çok sağolun.

  2. Sınav konusuydu, kitapta bulamadım buradan baktım. Çok güzel anlatılmış inşallah sınavda yaparım :)

  3. Sınavım için çok gerekliydi, anlatım için teşekkürler. Elinize sağlık, muhteşem olmuş.

  4. Üzgünüm ama buradaki sorun aşırı anlatımdan kaynaklanıyor olabilir. Bu derece aşırı ayrıntılı anlatmak yarardan çok zarara tekabül edecektir. Ki zira bendeniz notlarımı alırken birçok (gereksiz) ayrıntıyı çıkarmak zorunda kaldım. Onun dışında doğru ve yararlı bilgi sunduğunuz için minnettarım.

  5. Ben daha bakmadım ama yorumum yorumculara. Bazı arkadaşlar gerçekten beğenmedikleri halde emeğe saygıdan dolayı teşekkür bile etmişler. Ben bu davranışınızı çok takdir ettim ama bazı arkadaşlar da onlar için harcanan emeğe bir teşekkür bile edememişler yani. Bence ayıp.

  6. Çok teşekkürler sınav sorularının cevaplarını alacaktım aldım gerçekten çok işime yaradı.

Bir Cevap Yazın