Metin ve Zihniyet

Sponsorlu Bağlantılar

“Zihniyet”, bir dönemdeki sosyal, siyasî, idarî, adlî, askerî, dinî güçlerin, sivil toplum örgütlerinin, ticarî hayatın, eğitim etkinliklerinin birlikte oluşturdukları ortam ve bunların hiçbirine indirgenemeyen duygu, anlayış ve zevk bütünüdür. Bir başka deyişle zihniyet, bir toplumun ya da kültürün bireylerinin duyuş ve düşünüşteki birlikteliğidir.

Edebî metinler, hangi dönemde, nasıl bir ortamda yazılmışlarsa o dönemin ve ortamın etkilerini, dönemin zihniyetini yansıtırlar. Bir metinde, metnin yazıldığı dönemin özellikleri metne sindirilmiş bir şekilde yer alır. Bu özellikler metinle bütünleşir. Bir metni incelerken metinden dönemin zihniyetine ait ipuçları tespit edilir. Bir toplumun bireyleri, o toplumun kültürüyle, gelenek ve görenekleriyle, değer yargılarıyla yetişir. Bu yetişme sonucunda da bireyler, ortak bir zihniyete ulaşırlar. Böylece o toplumun bireyleri, olaylar ve durumlar karşısında benzer tepkiler ortaya koyarlar, benzer davranışlar sergilerler. Yazar ve şairlerin edebî metinlerinde, doğal olarak bu zihniyetin yansıması da görülür.

Sanatçılar, yaşamdan aldıkları konuları işlerken, toplumu zihniyetiyle birlikte ele alırlar. Bu zihniyet de dönem dönem değişim gösterir. Örneğin 16. yüzyılda, Osmanlı’da Doğu kültürünün etkisiyle dinî ve kültürel değerlere bağlılık vardır. Bu dönemin zihniyetinde tasavvuf önemli bir yer tutar. Başta Fuzuli olmak üzere diğer Divan şairlerinin eserlerinde tasavvufun ağır bastığı görülür. 17. yüzyıla gelindiğinde toplumun zihniyetinde değişmeler başlar. Lale Devri olarak bilinen bu dönemde tasavvufun etkisinin azaldığı, zevk ve eğlence etkinliklerinin ağırlık kazandığı söylenebilir. Bu dönemde de Divan şairi Nedim, tasavvuf ve dinle ilgili konulara değinmeyip “aşk, eğlence, doğa güzelliği vb.” temalara yönelmiştir. Tanzimat döneminde ise Batılaşma hareketi başlamıştır. Toplumda Batılı yaşam tarzı, yavaş yavaş etkisini gösterir. Bu hareket, dönemin zihniyetine de yansır. Sanatçılar, Batılılaşma konusunu eserlerinde ele alır.

Örneğin, Oğuz Kağan Destanı’nda Oğuz Han, kağan olduğu zaman şu nutku söyler:

“Demir kargılar ile ilimiz olsun orman
Av yerlerimiz dolsun vahşi at ile kulan
Yurdumuz ırmaklarla, denizlerle dolsun
Gökteki güneş ise yurdun bayrağı olsun
Ülkemizin çadırı yukarıdaki gök olsun
Dünya devletimiz, halkımız da çok olsun.”

Yukarıdaki nutuktan hareketle o dönem Türklerinin büyük ve zengin bir devlet hâlinde dünyaya egemen olma idealini tespit edebiliriz.

Anlatmaya bağlı edebi metinler incelenirken metnin yazıldığı dönemdeki hâkim zihniyet ve metnin yazıldığı dönemin sosyal, ekonomik, siyasi yapısı, dini inanışları, eğitim sistemleri, sanat anlayışı ve zevki, kısacası bütün kültürel değerleri, sanatçının dönemin kültür ve sanat hayatıyla ilişkisi tespit edilir. Edebi eserlerdeki zihniyet dönemlere göre değişmektedir. Örneğin, İslam öncesi metinlerde hâkim zihniyet olağanüstü fiziki güçlerle donatılmıştır. Destanlar kavimlerin ilk dönemlerine özgü zevk ve anlayışı dile getirir. Bu durum İslamiyet’ten sonraki eserlerde yerini dini inanışlara ve kahramanlıklara bırakır. Yani İslami hayat tarzı ve din için mücadele dönemi başlar.

Metin ve Zihniyet



Hafıza teknikleriyle Edebiyat dersini kısa sürede öğrenin. Nasıl mı? Tıklayın!
Etiketler: ,

Sponsor Bağlantılar

27 YORUM VAR “Metin ve Zihniyet”

Çok yardımcı oldunuz, çok sağ olun gerçekten :)

Lütfen uzun yazmak yerine açıklayıcı eğlenceli yapsanız daha iyi.

Güzeldi :P

Daha çok bilgi olsaydı daha iyi olurdu, yine de sağolun :)

Güzel :D

Bence biraz daha akıcı olsaydı daha iyi olurdu. Bu konuda slayt hazırlamam lazım ama biraz uzun olduğu için çok zor gözüküyor yine de konu için teşekkürler…:)

Yaşar Ortay | 9 Şubat 2013 Saat 10:41

Çok teşekkürler.

Esat Koçak | 27 Mart 2013 Saat 15:51

Teşekkürler :)

Melihcan Bozkuş | 2 Mayıs 2013 Saat 20:22

Güzel bir çalışma olmuş ellerinize sağlık.

İyi hazırlanmış.

Örnek soru çözümü de vereydiniz.

Süper.

Faydalı oldu bu yazı.

Örnekler daha fazla olsaydı iyi olurdu.

Daha çok bilgi olsaydı daha iyi olurdu, yine de sağolun :)

Teşekkürler çok işime yaradı.

Daha kısa ve açıklayıcı olsa iyi olurdu.

Biraz daha kısa ve örnekler olsa süper olurdu.

Güzel ama kısa olsa daha iyi.

Çok teşekkürler.

Güzel ama kısa olsa daha iyi olurdu.

Keşke daha fazla örnek olsaydı, o örnek biraz zor.

Keşke daha basit örnekler olsaydı ama bu da iyi çok teşekkürler.

Çok yardımcı oldunuz.

Çok teşekkürler.

Konuların açıklamalarını kısa ve öz yaparsanız bence çok daha muhteşem olur ama yine de çok güzel ve yararlı.

Çok teşekkürler.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: