Kelimede Anlam ve Kavram

Sponsorlu Bağlantılar

Sözcükler, farklı anlamları, anlam birimlerini içinde barındıran bir yapıdır. Bunlar sırasıyla şöyledir:

  • Kavram: Bir varlığın veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımı, mefhum, konsept.
  • İmge: Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi arzulanan şey, hayal, hülya.
  • Gösteren: Bir sözcüğü meydana getiren seslerin her biri, harf.
  • Gösterilen: Sözcüğün kavram yönü. yani gösterenin oluşturduğu içerik, anlam.
  • Kavramlaştırma: Bir varlığı, olayı, duyguyu ve düşünceyi seslerle (sözcüklerle) simge hâline getirme.
  • Anlamlandırma: Sözcüğün ya da aktarılan iletinin içerdiği anlamı çözümleme, ona anlam verme.

Dildeki sözcükler, “gösteren” ve “gösterilen” unsurlarından oluşur. Sözcükleri gösteren, ifade eden harfler olduğu gibi, bunların çağrıştırdığı gösterilen, yani içerik ve anlam vardır. Örneğin “a, b, i, n” birer harftir. Ancak bu harfler “b, i, n, a” biçiminde dizildiğinde kendisi dışında bir anlam ifade eder. “Bina” dendiğinde her insanın zihninde ayrı bir görüntü, farklı bir bina canlanır. İşte “b, i, n, a” harfleri gösteren durumundayken bu kelimenin zihnimizde oluşturduğu içerik, anlam “gösterilen”dir.

İnsanoğlu varlıkları, duygu ya da hayalleri, ses bileşenleri yardımıyla simge hâline getirir. Böylece kavramlar oluşturulur. Kavramlaştırma, var olandan hareketle gerçekleştirilen bir tür soyutlama sayılır. Anlamlandırma sürecinde kavram bir taraftan ses imgesine, gösterilene, öte taraftan adlandırılacak hususa (göndergeye) bağlıdır. Bu yönden bakıldığında dildeki kelimeler; nesne, olay, duygu veya düşüncelerin simgeleri niteliğindedir.

Sözcükler, harflerin rastgele dizilmesinden ibaret unsurlar değildir. Bir sözcük duyulduğunda veya okunduğunda onun karşıladığı varlık, kavram, olay, durum vb. insanın zihninde canlanır. Bu, sözcükleri anlamlandırma sürecidir. Bu anlamlandırma aynı dili bilen ve konuşan insanlar arasında gerçekleşir. Anlamlandırma aynı zamanda iletişimi de sağlar. Aktarılan bir iletiyi karşıdaki kişi anlamlandırmıyorsa iletişim gerçekleşmez.

Dilde hemen her kelimenin bir anlamı vardır. Bazı kelimeler zamanla birden fazla anlam kazanabilir. Bu durumda kelimelerin anlamı, bağlama göre, yani kullanıldığı ortama ve cümleye göre değişkenlik gösterir. Günlük hayatta bir anlamı karşılayan bir sözcük, zaman içinde felsefe, sanat ya da bilim dalının vb. geçmişten gelen birikimlerini yüklenebilir. Böylece sözcük felsefede kavram, bilimde terim, sanatta da imge olabilir. Örneğin “hücre” kelimesi biyolojiyle ilgili bir “terim” olduğu gibi, şiirde hapishane anlamını taşıyan bir “imge” olarak kullanılabilir. Ayrıca “hücre” sözcüğü, günlük hayatta “küçük oda” anlamında da kullanılabilir.

Tüm bunlar da göstermektedir ki sözcükler bağlama göre farklı anlamlar kazanabilmektedir.

Somut ve Soyut Anlam

Beş duyudan biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcükler somut anlamlıdır. Beş duyumuzdan biriyle algılayamadığımız fakat varlığına inandığımız kavramları karşılayan sözcükler soyut anlamlıdır.

“Ağaç, uçak, silgi, kitap, hava, sıcaklık vb.” sözcükler somut anlamlıdır. Bu sözcüklerin karşıladığı varlıkları beş duyumuzdan en az biriyle algılayabiliyoruz.

“Üzüntü, sevgi, eziyet, korku, mutluluk vb.” sözcükleri beş duyumuzun hiçbiriyle algılayamıyoruz. Ancak bu kavramların var olduğuna inanıyoruz. Dolayısıyla bu sözcükler soyut anlamlıdır.

“Soğuk su içersen tabii ki hasta olursun.” cümlesinde “soğuk” ve “su” sözcükleri somut anlamlıdır. Çünkü “soğuk” dokunma duyusu ile, “su” hem görme hem dokunma duyusuyla algılanabilir.

“Öfke ile kalkan zarar ile oturur.” cümlesinde “öfke” ve “zarar” sözcükleri beş duyudan herhangi biri ile algılanamaz. Dolayısıyla bu sözcükler soyut anlamlıdır.

“Tatlı üzümleri keyifle yediler.” cümlesinde “tatlı” sözcüğü somuttur. Çünkü tatma duyusu ile algılanabilen bir özellik taşımaktadır. Yine “üzüm” sözcüğü de somuttur çünkü bu da duyu organlarıyla aklanabilmektedir. Ancak “keyif” sözcüğü soyuttur, bu sözcük duyu organlarıyla algılanamaz.

Soyutlama

Somut anlamlı bir sözcük, zaman içinde soyut bir anlam kazanabilir. Buna soyutlama adı verilir.

Somut anlamıyla “bazı maddelerin dilde bıraktığı yakıcı duyu, tatlı karşıtı” demek olan “acı” sözcüğü, “Acı haber köye kısa sürede ulaşır.” cümlesinde “üzücü” anlamına gelerek soyut bir anlam kazanmıştır. Böylece sözcük mecaz anlam yüklenmiştir.

“Yerinden bir anda fırladı, ateş fışkıran gözlerle etrafına bakmaya başlamıştı.” cümlesindeki “ateş” sözcüğü somut anlamıyla “yama cisimlerin tutuşmasıyla beliren ısı ve ışık” demektir. Ancak bu cümlede “öfke, hırs, hınç” anlamında, yani soyut anlamda kullanılmıştır.

Somutlama

Soyut anlamlı kimi kelimeler zamanla somut bir anlam kazanabilir. Buna somutlama denir.

Soyut anlamlı olan “sevgi” sözcüğü, “Sevgi, bu akşam tiyatroya gidecekmiş.” cümlesinde bir insanı karşılayacak biçimde kullanılmış ve somut hâle gelmiştir.

“İyiler, dünyada az yaşarmış.” cümlesinde de normalde soyut anlamlı olan “iyi” sözcüğü somut bir anlamı ifade etmektedir. Burada sözcük “iyi insanları” karşılamaktadır. İnsan da somut bir sözcük olduğuna göre somutlama yapılmıştır.

Somutlama, bir cümlede benzetme yoluyla da yapılabilir.

“Hayatım, bir film şeridi gibi gözümün önüne geldi.” cümlesinde soyut bir anlam taşıyan “hayat” kavramı, “film’e benzetilerek somutlama yapılmıştır.



Etiketler: , , , , , ,

Sponsor Bağlantılar

48 YORUM VAR “Kelimede Anlam ve Kavram”

Çok iyi sağolun.

Çok güzel, teşekkür ederim.

Çok teşekkür ederim.

Gerçekten bu siteyi çok sevdim herkese tavsiye ediyorum :)

Sağolun.

Çok teşekkürler.

Gerçekten anlatılmak isteneni güzelce açıklayarak anlatan bir konu. Teşekkürler.

Çok iyi anlattınız gerçekten yarın sınavım var inşallah iyi geçer, sağolun :D

Çok teşekkür ederim çok iyiydi.

Tuğba Güneş | 29 Mayıs 2013 Saat 18:39

Bayıldım çok güzel.

Teşekkürler.

“Acı haber köye kısa sürede ulaşır.” cümlesinde “acı” kelimesinde duyu aktarımı yok mudur hocam?

“Sevgi, bu akşam tiyatroya gidecekmiş.” bu cümlede nasıl bir somutlama var hocam?

Edebiyat Öğretmeni | 12 Ekim 2013 Saat 13:04

İlk cümlede duyu aktarımı vardır. İkinci cümlede ise sevgi sözcüğü soyut bir kavramdır ama burada bir kişi adı olarak kullanıldığından somutlaşmıştır.

Konuyu iyi kavradım.

Konuyu anladım.

Fena :D

Bu kadar mı kelime kavram bilgisi?

Konuyu anlamadım ama performansıma yararlı olacak :D

Çok iyi olmuş.

Evet çok güzel.

Bana da çok yardımcı oldu.

Ben de teşekkür ederim.

Teşekkürler.

Hiç güzel değil.

Çok iyi.

Fatih Sultan Mehmet | 13 Ocak 2014 Saat 19:13

Güzel bir çalışma yapana saygılar.

Çok sağ olun.

Sibel Yigittekin | 9 Şubat 2014 Saat 14:48

Gerçekten de çok faydası oldu, herkese bu siteyi tavsiye ederim teşekkürler.

Yasin İsa YILDIRIM | 19 Şubat 2014 Saat 17:29

Bu site olmasaydı ne yapardım bilmiyorum. Gerçekten güzel bilgiler var. Hazırlayan ve emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

Süper, elinize sağlık.

Sağolun.

Siz her zaman en iyisini yaparsınız.

Süper…

Sağolun Allah razı olsun…

Çok sağolun.

Teşekkürler.

Çok teşekkürler, buradan dil anlatım hocama selamlar :D

İsmail Uysal | 8 Mayıs 2014 Saat 14:59

Mükemmmelin üstünde.

Batuhan Uzunbacak | 11 Mayıs 2014 Saat 16:45

Performans ödevim için çok güzel ve açıklayıcı buldum teşekkürler. Elinize emeğinize sağlık.

İnşallah hoca yüksek verir performans ödevime. Vermezse hocaya söyleyeceğim bu siteyi :)

Çok iyi teşekkürler.

Süper!

Ben 3.sınıfım niye anlamadım yardim edin.

Bu kadar mı kelimeden anlam konusu?

İnşallah hocam beğenecek tavsiye edeceğim adresinizi.

Bu ne ya böyle çok saçma, olumlu olumsuz cümleleri nerede? Size uyup bunu yapsaydım 0 alırdım.

Melike Çelik | 12 Aralık 2014 Saat 23:43

Çok iyi elinize sağlık işime yaradı.

Çok iyi sağolun.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: