Haber ve Dilek Kiplerinde Olumluluk-Olumsuzluk

Olumlu Cümle

Eylemin ya da yargının gerçekleştiğini, gerçekleşmekte olduğunu ya da gerçekleşeceğini bildiren cümlelerdir.

“Otobüs, yolcularını köy meydanında indirdi.” cümlesinin yüklemine baktığımızda “indir-” eyleminin gerçekleştiğini görüyoruz. O hâlde bu, anlamına göre olumlu bir cümledir.

“Konuklarını bu salonda ağırlayacak.” cümlesinde “ağırla-” eyleminin gerçekleşeceği belirtilmiştir. Dolayısıyla bu cümle, anlamına göre olumlu bir cümledir.

“Bu ayakkabı çok sağlammış.” cümlesinin yüklemini inceleyelim; burada “sağlam olma” yargısının gerçekleştiğini görüyoruz. Buna göre cümle, anlamca olumludur.

“Romanın anlatımı çok akıcıydı.”
“Son günlerde biraz dalgındı.”
“Bu filmden çok etkilenmişler.”

cümlelerinde de yargının gerçekleştiğini görüyoruz. Dolayısıyla bu cümleler de anlamına göre olumludur.

Olumsuz Cümle

Yargının veya eylemin gerçekleşmediğini, gerçekleşmeyeceğini bildiren cümlelere olumsuz cümle denir. Cümleler genellikle “-ma, -me” eki, “yok, değil” sözcükleri gibi unsurlarla anlamca olumsuz yapılır.

“Yazarın son romanını henüz okumadım.” cümlesi anlamına göre olumsuz bir cümledir, “-ma” olumsuzluk ekinden de anlaşılacağı gibi “okuma” eylemi gerçekleşmemiştir.

“Bu şoför pek dikkatli değil.” cümlesi de anlamca olumsuzdur, “dikkatli değil” yükleminden, “dikkatli olma” yargısının gerçekleşmediğini anlıyoruz.

“Eve geç geleceğini neden haber vermedin?”
“Hastanede hiçbir doktor yoktu.”
“Ne kitap ne gazete okuyor.”
“Bu eşyalar bizim değilmiş.”
“Bu topraklar gerçekten verimsizmiş.”

cümleleri de anlamına göre olumsuzdur.

Kimi cümleler biçimce olumsuz olduğu hâlde anlamca olumludur. Bu tür cümlelerde genellikle iki olumsuzluk unsuru bulunur.

“Bizimle gelmeyi o da istemiyor değil.” cümlesinde “-me” olumsuzluk eki ve “değil” sözcüğü olmak üzere iki olumsuzluk unsuru vardır. Ancak cümlenin anlamına baktığımızda yüklemde “istiyor” anlamının olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla bu cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur.

“Böyle güzel bir etkinliğe hiç katılmaz mıyım?” cümlesi de biçimce olumsuzdur. Çünkü yüklemde olumsuzluk eki kullanılmıştır. Fakat cümle “katılırım” anlamını taşımaktadır. Dolayısıyla bu cümle de biçimce olumsuz, anlamına göre olumludur.

“Bu konuyu anlamayacak değilim.”
“Bu kadar küçük çocuk dövülür mü hiç?”
“Onun neler yapmak istediğini bilmez miyim?”

cümleleri de yapıca olumsuz olduğu hâlde anlamca olumludur.

Altın Anahtar
71 Yorum “Haber ve Dilek Kiplerinde Olumluluk-Olumsuzluk
  1. Osman Eryigit diyor ki:

    Fevkalade!

  2. Enver diyor ki:

    Çok güzel.

  3. Şahin diyor ki:

    Teşekkürler.

  4. Kardelen diyor ki:

    Güzelmiş teşekkürler.

  5. Pirşah diyor ki:

    Hiç bir şey yok, insan soru kiplerini de koyar.

  6. Berkant diyor ki:

    Bu ne be çok güzel bir şey.

  7. Rafet diyor ki:

    Çok güzel.

  8. Dinçer diyor ki:

    Çok harika olmuş.

  9. Uğur diyor ki:

    Çok faydalı oldu sağolun.

  10. Sedanur diyor ki:

    Hiç işime yaramadı.

  11. Emre diyor ki:

    Ne güzel bir şey bu!

  12. Osman diyor ki:

    Güzel anlatılmış.

  13. Halil diyor ki:

    Adamsınız :D

  14. Emre diyor ki:

    Süper elinize sağlık :) Çok işime yaradı.

  15. Kerem diyor ki:

    Süper.

  16. Gamze diyor ki:

    Hiç işime yaramadı.

  17. Tevfik diyor ki:

    Soru halleri yok!

  18. Koray diyor ki:

    Eh işte!

  19. Harun diyor ki:

    Çok güzel.

  20. Halim diyor ki:

    Teşekkürler.

  21. Fatih diyor ki:

    Bence olmamış.

  22. İnci diyor ki:

    Güzel olmuş.

  23. Serhat diyor ki:

    Çok iyi.

  24. Firdevs diyor ki:

    Çok güzel.

  25. Ufuk diyor ki:

    Hiç işime yaramadı :P

  26. Sinan diyor ki:

    Teşekkürler.

  27. Sedanur Taştan diyor ki:

    Güzel ama daha güzel olabilir.

  28. Enes diyor ki:

    Güzelmiş :)

  29. Sinan diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  30. Selin diyor ki:

    Merhaba dil anlatım dersinden bir soru soracağım. Nasıl yapılıyor o görülen geçmiş zaman, şimdiki zaman, geniş zaman nasıl kiplerle çekimleniyor?

  31. Emre diyor ki:

    Harika ödevim vardı işime çok yaradı.

  32. Gökalp diyor ki:

    Teşekkürler.

  33. Mahmut diyor ki:

    Çok güzel.

  34. İlayda diyor ki:

    Güzel örnekler verilmiş beğendim.

  35. Emine diyor ki:

    Hiç beğenmedim açıklayıcı olmamış.

  36. Eyüp diyor ki:

    Mükemmel Allah razı olsun.

  37. Ayşegül diyor ki:

    Teşekkürler.

  38. Mustafa diyor ki:

    Olumlu ve olumsuz cümle çeşitlerinin hepsine örnek olsaydı keşke. Ama yine de elinize sağlık.

  39. Tarık diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  40. Ezgi diyor ki:

    Fazla konu bulunmuyor, istek haber cümleleri yok istediğimiz gibi örnekler çıkmıyor.

  41. Serhat diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  42. Muhammet diyor ki:

    Hiçbir şey yok beğenmedim.

  43. Yağmur diyor ki:

    Emekleriniz için teşekkürler.

  44. Ayşegül diyor ki:

    Teşekkürler.

  45. Fatma diyor ki:

    Teşekkürler.

  46. Ali İhsan diyor ki:

    Mükemmel.

  47. Sadi diyor ki:

    Teşekkürler.

  48. Rıdvan diyor ki:

    Çok güzeldi teşekkürler :)

  49. Gülben diyor ki:

    Yarın sınavım var. Çok teşekkürler.

  50. Emirhan diyor ki:

    Çok işime yaradı çok sağolun :)

  51. Hakan diyor ki:

    Teşekkürler.

  52. Sema diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  53. Sıraç diyor ki:

    Sağ olun çok işime yaradı.

  54. Nur diyor ki:

    Harika!

  55. Büşra diyor ki:

    Bence çok güzel :D

  56. Merve diyor ki:

    Hiç işime yarayacak cümleler yok ki!

  57. İlayda diyor ki:

    Güzelmiş beğendim.

  58. Özlem diyor ki:

    Yarı yarıya işe yaradı yine de sağ olun.

  59. Alperen diyor ki:

    Çok teşekkürler.

  60. Melike diyor ki:

    Bu konuyu unutmuştum buradan okuyunca daha iyi hatırladım. Teşekkürler :)

  61. Helin diyor ki:

    Emeğinize sağlık ama benim işime yaramadı.

  62. Aysun diyor ki:

    Teşekkürler.

  63. Hatice diyor ki:

    Teşekkürler.

  64. Sude diyor ki:

    Biraz daha açıklayıcı olsaydı daha iyi olurdu ama yine de ellerinize sağlık :)

Bir Cevap Yazın