Bağlaçlar Konu Anlatımı

Eş görevli sözcükleri, söz öbeklerini, cümleleri birbirine bağlayan ya da çeşitli anlam ilgileri kuran sözcük veya söz öbekleridir. Başlıca bağlaçlar şunlardır:

ve, veya, ya, ya da, yahut, veyahut, ile, yalnız, ancak, ama, fakat, lakin, ne var ki, de, bile, dahi, ki, öyle ki, öyleyse, oysa, oysaki, ise, madem, mademki, meğer, meğerki, meğerse, yeter ki, halbuki, çünkü, hatta, yoksa, ne… ne, ya… ya, hem… hem, bir… bir, gerek… gerek, ister… ister, olsun… olsun

Ve

Akşam ve sahil, onun şiirlerinin çıkış noktasıydı. (Adları birbirine bağlamıştır.)
Sen ve ben ayrı dünyaların insanlarıyız. (Adılları birbirine bağlamıştır.)
Erhan, saygılı ve zeki bir öğrenciydi. (Sıfatları birbirine bağlamıştır.)
Futbolcular, bitkin ve mutsuz görünüyor. (Belirteçleri birbirine bağlamıştır.)
Eve uğradı ve biraz eşya aldı. (Cümleleri birbirine bağlamıştır.)

İle

Lisedeyken müzik ile resim en sevdiğim dersti.
Eylül ile nisan onun için ayların en güzeliydi.

Veya, Ya, Ya da, Yahut, Veyahut

Bugün veya yarın yola çıkabiliriz.
Misafirimiz akşama gelir diyorsun ya gelmezse?
Bizimle gel ya da evde kalıp ders çalış.
Tatilde kitap okurum yahut geziler yaparım.
Yarın eski okuluma veyahut sinemaya giderim.

Yalnız

Çalışkan bir çocuk; yalnız çok yaramaz. (karşıtlık)
Kitabı alabilirsin; yalnız geri getireceksin. (koşul)

Ancak

Seni dün aradım; ancak sana bir türlü ulaşamadım. (karşıtlık)
Maça gidebilirsin; ancak eve erken dön. (koşul)

Ama

Çok uğraştık; ama onu ikna edemedik. (karşıtlık)
Müzik dinle; ama yüksek sesle değil. (koşul)
Şirin ama çok şirin bir ilçeydi burası. (pekiştirme)

Fakat, Lakin, Ne var ki

Peşinden koştum; fakat yetişemedim. (karşıtlık)
İstediğini al; fakat ziyan etme. (koşul)
Süre bitti; lakin bazı sorular kaldı. (karşıtlık)
Akıllı biri; ne var ki biraz huysuz. (karşıtlık)

Ki

Kardelen ki baharı müjdeler doğaya. (açıklama)
İhtiyacı var ki senden para istiyor. (neden-sonuç)
Konuşsam da beni dinlemez ki… (yakınma)
Bir uyandım ki kar yağmış! (şaşırma)
Herkesi sev ki sen de sevilesin. (koşul)

Not: Bağlaç olan “ki”, ilgi adılı “-ki” ve sıfat yapım eki olan “-ki” ile karıştırılmamalıdır. Bağlaç olan “ki” sözcük olduğundan ayrı yazılır. İlgi adılı ve sıfat yapım eki olan “-ki” ek olduğundan sözcüğe bitişik yazılır.

Bizim otobüs sizinkinden hızlı gidiyor. (ilgi adılı)
Yarınki gezi iptal edilmiş. (sıfat yapım eki)

Bile, Dahi

O gün, beni sen bile dinlememiştin.   (de)
Benimle bir kelime konuşmadı bile.   (üstelik)
En yakın arkadaşlarım dahi beni unuttu. (de)

De

Ders çalıştı da sınavı kazandı. (neden-sonuç)
Oraya ben de gitmiştim. (eşitlik, gibilik)
Sen de mi Leyla! (şaşırma)
Para kazanacaksın da bize bakacaksın! (alay, inanmama)
Borcunu verme de göreyim seni! (korkutma, tehdit)
Saray da saraymış ha! (övgü, abartma) 

Not: Bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır ve “te, ta” şekli yoktur. Bir cümlede “de”nin bağlaç mı yoksa hal eki mi olduğunu anlamak istiyorsak; “de”yi cümleden atarak cümleyi yeniden okuruz. Cümlenin anlamında -daralma olabilir- bozulma olmuyorsa “de” bağlaçtır.

Yarın bize gel de o konuyu görüşelim.
Yarın bize gel o konuyu görüşelim.

Bu cümlelerde görüldüğü gibi “de” cümleden atıldığında cümlenin anlamında bir bozulma olmuyor. O halde, “de” cümlede bağlaç görevinde kullanılmıştır.

Aradığın kitap bende var.
Aradığın kitap ben var.

Bu cümlelerde görüldüğü gibi “de” cümleden atıldığında cümlenin anlamında bir bozulma meydana geliyor. O halde “de” cümlede bağlaç değil, durum (hal) ekidir.

Oysa, Oysaki, Halbuki

Oysa gelirsin diye seni ne kadar bekledim, bilemezsin.
Oysaki hepimiz, o akşam aramızda olmanı çok istemiştik.
Hâlbuki çok uysal bir insandır o.

Not: Bazı bağlaçlar cümlenin başında bulunabilir. Bu bağlaçlar, kendinden önceki cümleyi anlamca kendinden sonraki cümleye bağlar.

Oysa ne umutlarla gelmiştik bu şehre!

Bu cümlede “oysa” bağlacı, öncesinde, “Bu şehirde umduğumuz hiçbir şeyi bulamadık.” anlamında bir cümlenin söylendiğini göstermekte ve iki cümleyi birbirine bağlamaktadır.

Madem, Mademki, Meğer, Meğerse

Madem her gün üzecektin, neden sevdin beni?
Mademki gitmeyeceksin, biletini iptal ettir.
Meğer bana söyledikleri hep yalanmış!
Meğerse misafirlerimiz yarın gelecekmiş.

Öyleyse, Çünkü, Hatta, Yoksa, İse

Dediklerime inanmıyorsun; öyleyse benimle konuşma.
Seninle sinemaya gelemeyeceğim; çünkü hastayım.
Dün babam okula gelmiş; hatta birkaç saat bizi beklemiş.
Derslerine çalış; yoksa sınavı kazanamazsın.
O, romandan hoşlanırdı; ben ise şiirden hoşlanırdım.

Ne… ne

Ne adımızı anan var ne halimizi soran. (olumsuzluk) (adımızı anan ve halimizi soran yok)
Ne kış ne yaz, ille de güz ille de güz. (olumsuzluk) (kış ve yaz değil)
Ne küserim ne incinirim, (olumsuzluk) (küsmem de incinmem de)

Not: “Ne… ne” bağlacı, sıfatları ve belirteçleri derecelendiren “ne” belirteci ile karıştırılmamalıdır. Aşağıdaki cümlelerde “ne” sözcüğü belirteç görevindedir

Ne şirin, ne güzel bir köydü burası.
Ne bitkin, ne suskun duruyor bugün herkes.

Bir… bir

Bir sen varsın kalbimde bir de o hatıralar.
Çiçeklerden bir kardeleni bir nilüferi severdi.

Not: “Bir… bir” bağlacı, sıfat ve belirteç olan “bir” ile karıştırılmamalıdır.

Çarşıdan bir kitap, bir defter aldım. (sıfat)
Yaşadıklarını bana bir bir anlattı. (belirteç)

Hem… hem, Ya… ya, Ha… ha, Gerek… gerek, İster… ister

Evimiz hem okula hem yurda çok yakındı.
Ya evde derslerine çalış ya bizimle sahile gel.
Ha o gelmiş ha sen gelmişsin, bizim için aynı.
Gerek sen gerek o, yarın izin kullanabilirsiniz.
İster kitap oku ister müzik dinle.
 
Örnek 1:
Aşağıdakilerden hangisinde “de, da” bağlacı cümleye “eşitlik, gibilik” anlamı katmıştır?
A) O şiiri okumuş da anlayamamış.
B) Bundan sonra özür dilese de affetmem.
C) Gitti de bir mektup bile yazmadı.
D) Sözünü ettiğim elbiseyi aldım da giymedim.
E) Gazetedeki ilanı ben de görmüştüm.
(1994-ÖSS)
Çözüm:
E seçeneğindeki “de” bağlacı, başkaları tarafından yapılan bir işin, sözü söyleyen kişi tarafından da gerçekleştirildiğini göstermek amacıyla kullanılmış ve cümleye “eşitlik, gibilik” anlamı katmıştır.
Cevap E
 
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “de” sözcüğünün atılması anlam değişikliğine yol açar?
A) Oraya uğra da arkadaşının düşüncelerini öğren.
B) Onu hem dün hem de bugün aradım.
C) Ne kendi geldi ne de çocuklarını gönderdi.
D) Ben bu öğüdü ona değil de sana vermeliydim.
E) Dün akşamki toplantıda ben de konuştum.
(1993-ÖYS)
Çözüm:
A, B, C ve D seçeneklerindeki cümleleri “de” bağlacını atarak okuduğumuzda, cümlelerin herhangi bir anlam değişikliğine uğramadığını görüyoruz. E seçeneğinde kişi, başkalarının yanı sıra kendisinin de konuştuğunu belirtiyor. Cümleyi “de” bağlacını atarak okuduğumuzda, konuşanın sadece kendisinin olduğu anlamı çıktığını ve cümlenin anlamının bütünüyle değiştiğini görüyoruz.
Cevap E
 
Örnek 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ama bağlacı, koşul anlamında kullanılmıştır?
A) Bir şeyler söyledi ama anlayamadım.
B) Biraz pahalı ama çok güzel.
C) Okula gideceksin ama otobüsle.
D) Eşyaları eski ama tertemiz.
E) Belki doğru söylüyorsun ama inanmıyorum.
(1981-ÖYS)
Çözüm:
Seçenekleri incelediğimizde A, B, D ve E’de “ama” bağlacının karşıtlık ilgisi kurduğunu görüyoruz. C’de ise “ama” bağlacının “okula gitme” işini “otobüsle gitme” koşuluna bağlayarak koşul anlamında kullanıldığını görüyoruz.
Cevap C
 
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “ama” sözcüğü, pekiştirme görevinde kullanılmıştır?
A) Çok zorladım; ama yararı olmadı.
B) Bir zamanlar burada eski ama sağlam bir ev vardı.
C) Bir derdin var senin; ama bana söylemek istemiyorsun.
D) Yine gelecekmiş; ama çok kalmayacakmış.
E) O günden sonra onu hiç ama hiç görmedim.
(1990 – ÖYS)
Çözüm:
Seçenekleri incelediğimizde A, B, C ve D’de “ama” sözcüğünün “fakat” anlamında “olumluluk – olumsuzluk” ilgisi kurduğunu görüyoruz. E’de ise aynı sözcüğün “görme” eyleminin pekiştirmeli bir biçimde yapılmadığını belirttiğini görüyoruz.
Cevap E

Ayrıca Bkz. Edat-Bağlaç-Ünlem Konu Testleri

108 Yorum Var: “Bağlaçlar Konu Anlatımı

  1. Çok güzel bir çalışma olmuş sayın öğretmenim. Bir sorum olacak: “ise” sözcüğü hangi durumda bağlaç hangi durumda ek eylemdir? Yardımcı olursanız sevinirim. Teşekkür ederim.

    1. -ise eki ekeylemin şartıdır, eklendiği sözcüğü genellikle yüklem yapmaz, cümleye şart anlamı katar.
      “Gelen simitçiyse birkaç simit alalım.” (simitçi ise) ek fiil
      “O, romandan hoşlanırdı; ben ise şiirden hoşlanırdım.” bağlaç

  2. Gerçekten çok teşekkür ederim, daha da iyi anladım kafamdaki bazı soru işaretlerini pekiştirmiş oldum. Teşekkür ederim tekrardan.

  3. Okulda not tutmuyorum, bu siteden edebiyatla dil ve anlatıma çalışıyorum, ikisi de 70 üstü tebrikler başarılı bir siteniz var.

  4. Bence bu yazı çok ama çok uzun elim koptu. Bence bunu yazmayın veya deneyin sizin de eliniz koparsa benim durumuma gelirsiniz haydi bir deneyin.

  5. Bence böyle siteler çok güzel ve yararlı, ne anlamadıysan hemen her şey karsına çıkıyor size tavsiye ederim.

  6. Çok güzel ama soruların cevapları hemen görünüyor, buna bir çare bulabilir misiniz lütfen?

  7. Çok teşekkür ederim öğretmenim çok yardımcı oldunuz. Sizin sayenizde 100 aldım ama kendim de çalışabilirmişim :D :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.