Anlatmaya Bağlı Edebî Metin Örneklerini İnceleme

Sponsorlu Bağlantılar

Bir olayı anlatmaya dayanan edebi metinler masal, destan, halk hikâyesi gibi metinlerdir. Bu metinler dış dünyaya ait olayları kişi, zaman ve mekâna bağlı olarak okuyucuya aktarır. Destan ve masalla başlayan bu tür romana kadar gelen bir çizgi takip etmiştir.

1. ROMAN

Yaşanmış ya da yaşanabilecek olayların yer, zaman ve kişiye bağlanarak anlatıldığı uzun soluklu eserlere roman denir.

  • Romanda olaylar geniş ve ayrıntılı olarak anlatılır.
  • Romandaki bütün olaylar belli bir olay etrafında gelişir. Ana olay etrafında olaycıklar vardır.
  • Şahıs kadrosu geniştir. Kahramanlar tüm yönleriyle tanıtılır.
  • Zaman olarak geri dönüşler olur.

Romanlar çeşitli türlere ayrılır;

Tarihi Roman: Konusunu tarihten alır.

Sosyal (Töre) Roman: Toplumun yaşayış tarzı, gelenek, görenek ve törelerin ele alındığı romanlardır.

Psikolojik Roman: Ruh çözümlemelerinin yapıldığı romanlardır.

Egzotik Roman: Uzak ve yabancı ülkelerin doğa ve insanlarını anlatan romandır.

Tezli Roman: Bir görüş veya düşünceyi savunan romandır.

Polisiye Roman: Konularını polisi ilgilendiren olaylardan alan romanlardır.

2. HİKÂYE  

Olmuş ya da olması mümkün olan olayları anlatan, romana göre daha kısa olay yazılarıdır.

  • Romanda birden fazla olay varken hikâyelerde çoğunlukla tek bir olay vardır.
  • Şahıs kadrosu romana göre dardır.
  • Hikâyede ayrıntılara girmekten sakınılır, kişiler çoğu zaman hayatlarının belli bir anı içinde anlatılır.

İki tür hikâye görülür:

a) Olay Hikâyesi (Klasik Hikâye): Maupassant tarzı da denir. Olay esastır. Bizdeki temsilcisi, Ömer Seyfettin’dir.

b) Durum-Kesit Hikâyesi: Çehov tarzı da denir. Olaydan çok insanın belli bir zaman dilimindeki durumu anlatılır. Bizdeki temsilcisi, Sait Faik Abasıyanık’tır.

3. MASAL

Genellikle halkın yarattığı, ağızdan ağıza, kuşaktan kuşağa sürüp gelen, çoğunlukla olağanüstü durum ve olayları yine olağanüstü kahramanlara bağlayarak anlatan eserlere masal denir.

Özellikleri:                     

  • Masallar, meydana geldikleri zaman bir kişinin malıyken, yaygınlaştıkça, yöreden yöreye, ülkeden ülkeye geçtikçe halkın malı olur. Masal, anonim bir türdür.
  • Olaylar hayal ürünüdür.
  • Kahramanlar insanüstü nitelikler gösterir.
  • Masallarda genellikle iyilik-kötülük, doğruluk- haksızlık- adalet- zulüm, alçakgönüllülük – kibir gibi zıt durumların temsilcisi olan kişilerin mücadelelerinden veya insanların ulaşılması güç hayallerinden söz edilir.
  • İyiler hep iyi, kötüler hep kötüdür.
  • İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
  • Masallarda yer ve zaman kavramları belirsizdir.
  • Anlatımda genellikle geniş zaman veya öğrenilen geçmiş zaman kipi (-mişli geçmiş) kullanılır.
  • Anlatım kısa ve yoğundur.
  • Masal kişileri her tabakadan seçilebilir. Masallarda cinler, periler, devler de rol alır.
  • Masalların bir kısmı hayvanlarla ilgilidir.
  • Masalların çoğu “ bir varmış, bir yokmuş…” ya da “ evvel zaman içinde, kalbur saman içinde…” gibi ifadelerle başlar. Bunlara tekerleme denir. Tekerlemeden sonra olay ve dilek bölümleri gelir. Türk masallarında dilek bölümü ya “onlar ermiş muradına…” ya da “gökten üç elma düştü…” biçiminde başlar.
  • Masallarda milli ve dini motiflere hemen hiç yer verilmez.
  • Evrensel konuların işlendiği masallarda eğiticilik esastır.   
  • Masallarda genellikle bir eğitim amacı saklıdır. Masallar bu yönüyle didaktik (öğretici) bir nitelik taşır.
  • Günümüzde belli bir kişinin ortaya koyduğu yapma masallar da yazılmaktadır.

4. HALK HİKÂYELERİ

Hikâye türünün en eski örnekleri olan ve destandan modern hikâyeye geçişi sağlayan anonim eserlerdir. Başka bir tanım yapacak olursak; Türk edebiyatı ürünleri içinde 16.yüzyıldan itibaren görülmeye başlanan, genellikle âşıklar tarafından nazım-nesir karışık bir ifade tarzı ile dinleyicilere anlatılarak nesilden nesile intikal eden, yer yer masal ve destan özellikleri gösteren hikâyelerdir.

Özellikleri:

  • Türk edebiyatında bu özelliğe sahip ilk örnek Dede Korkut Hikâyeleridir.
  • Genellikle aşk konusunun işlendiği halk hikâyelerinde zaman zaman kahramanlık konularıyla dini konuların işlendiği de görülmüştür.
  • Nazım-nesir karışık olarak anlatılan bu hikâyelerin gelişip yayılmasında saz şairlerinin önemli bir fonksiyonu vardır.
  • Hikâyenin kahramanı âşık olur, sevgilisine kavuşma yolunda çeşitli maceralara girer, sonunda kavuşur veya kavuşamaz ama hikâye de orada biter.
  • Halk hikâyelerinin destan döneminin kapanmasından sonra ortaya çıktığı kanaati yaygındır. Nitekim Türk edebiyatında halk hikâyelerinin en eski örneği sayılan Dede Korkut Hikâyeleri de destandan halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünü olarak kabul edilmektedir.

Halk hikâyelerini destanlardan ayıran özellikler:

  • Mutlaka tarihi bir olaya dayanmaması,
  • Nazım-nesir karışık oluşu ve zamanla nesir kısmının ağırlık kazanması,
  • Şahısların ve olayların anlatımında takınılan gerçekçi tavır,
  • Kahramanlıktan çok aşk maceralarına yer verilmesi,            
  • Hikâyedeki manzum kısımların genellikle saz eşliğinde dile getirilmesi,
  • Değişik bir anlatılma üslup ve geleneğinin olması,
  • Belli yerlerinde tekerleme adı verilen belli söz kalıplarının bulunması gibi hususlarda ayrılmaktadır.

Halk hikâyeleri konularına göre dört çeşittir:

a. Aşk Hikayeleri: Leyla ile Mecnun, Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Züleyha, Ercişli Emrah ve Selvi, Tahir ile Zühre, Âşık Garip Hikayesi, Aşık Kerem Hikayesi, Elif ile Mahmut…

b. Dini-Tarihi Halk Hikayeleri: Hayber Kalesi, Kan Kalesi, Battal Gazi, Danişmend Gazi, Hz. Ali ile ilgili diğer hikâyeler…

c. Kahramanlık Hikayeleri: Köroğlu Hikâyesi

d. Destanî Halk Hikâyeleri: Dede Korkut Hikâyeleri

NOT: Destan geleneğinden Halk hikâyeciliğine geçişin ilk ürünü Dede Korkut Hikâyeleri’dir. Bu nedenle Dede Korkut Hikâyeleri özel bir önem taşır.

Mesnevi Türünün Şiirle Ortak ve Şiirden Farklı Yönleri:

1) Şiirle benzer yönü: Redif, kafiye, ölçü, ses ve söyleyiş gibi ahenk unsurlarının ve yapı(nazım birimi) unsurunun benzer olması.

2) Şiirle farklı yönü: Mesnevide bir olay örgüsünün bulunması ve bu olay örgüsüne bağlı kişi, zaman, mekân unsurlarının bulunması.

5. DESTAN

Bir milletin başından geçmiş ve toplumda derin etki bırakan savaş, göç, afet, kıtlık gibi olayların etkisiyle söylenmiş, kimi zaman da bir kişinin kahramanlıklarını anlatan uzun manzum hikâyelerdir.

Destanlar; milletlerin tarihinde derin iz bırakmış önemli olayları harikuladeliklerle süsleyerek anlatan uzun, manzum, milli eserlerdir. Destan anlatıcısı ozan (akın veya baksı) onu bir kopuz eşliğinde söyler. Bir takım mimik, jest ve taklitlerle anlatımını kuvvetlendirmeye çalışır.

Masallarla destanlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar:

Masal ile destan arasında şu benzerlik vardır:

Destanlarda, masal kahramanı olarak bilinen perilerin yaşayışına benzer bir hayat süren destan kahramanları vardır. Oğuz Destanı’nda Oğuz’un evlendiği kızlar gibi.

Masal ile destan arasındaki farklar:

  • Masal konuları çeşitli olmasına rağmen destan konularında kahramanlığa fazla yer verilir. Umumiyetle milletlerin mazisindeki önemli olaylar ve büyük kahramanlar etrafında destanlar teşekkül eder.
  • Masal kahramanlarının hayali olmasına karşılık destan kahramanlarını biz tarih sayfalarında bulabiliriz. Oğuz Kağan gibi.
  • Destanlar daha hacimli olur. Pek çok olayın anlatıldığı destanların hacimleri de uygun olarak geniş bir yer kaplar.
  • Destanlar manzum olurlar, masallardaki durum ise tamamıyla tersidir. Masallarda manzum kısımlar yok denecek kadar azdır.                  
  • Masalların benzerlerine başka milletlerde de rastlanıldığı halde destanlarda durum farklıdır. Destanlar millidir. Bir millete aittir.

Romanlarla destanlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar:

Roman ile destan arasında şu benzerlik vardır:

Her iki türün yapısının da olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân unsurlarından oluşmasıdır.

Roman ile destan arasındaki farklar:

  • Destanda bir milleti derinden etkileyen olaylar işlenirken romanda konu sınırlaması söz konusu değildir.
  • Destanın doğal gerçekliği bulunmazken romanda doğal gerçeklik ve kurmaca gerçeklik birlikte işlenir.

6. MANZUM HİKÂYE

Manzum Hikâye; bir mekân, bir zaman ve kişiler etrafında gelişen olay örgüsünü şiir halinde anlatan nazım biçimidir. Türk edebiyatında Tanzimat sonrasında gelişen bu türün en güzel örneklerini Tevfik Fikret ve Mehmet Akif Ersoy vermiştir.

Manzum hikâyelerin öykülerden tek farkı manzum(şiir) biçimde yazılmış olmasıdır. Bu tür hikâyelerde didaktik şiir özelliği görülür.

Tarihi: Bu tür için ilk adımları Recaizade Mahmud Ekrem ile Muallim Naci atmıştır. Bu tür Servet-i Fünun döneminde etkili hale gelmeye başlamıştır. Mehmet Akif Ersoy’un ise Küfe, Seyfi Baba, Mahalle Kahvesi, Hasta gibi önemli manzum hikâyeleri bulunmaktadır.

Temsilcileri: En önemli temsilcileri Mehmet Akif Ersoy ve Tevfik Fikret’tir. Bunun yanında Beş hececiler de bu türe katkıda bulunmuştur.

Özellikleri:

  • Manzum hikâyeler edebi metinlerdir.
  • Konu ve özellik bakımından hikâye ile aynı özellikleri gösterir.
  • Tanzimat’tan sonra ortaya çıkan bu manzume türü kafiyeli ve redifli, şiir biçiminde hikâye yazmak amacını güder.        
  • Manzum hikâyelerde şairler ya bir olayı anlatırlar ya da bir öğüt verme çabası güderler.
  • Manzum hikâyeler genellikle bir çevre tasviriyle başlar, o çevrenin kişileri anlatılır. Sonra olay anlatılır. Amaç okuyucuya bu bölümde ders vermektir. Bir hikâye gibi sonlandırılır.
  • Manzum hikâyeler düşündürücü ve eğiticidir.
  • Manzum hikâyeler belli bölümlerden oluşur. İlk bölümde anlatılmak istenen olaydan ve kişilerden bahsedilir. İkinci bölümde olaylar anlatılır, örneklerle tasdik edilir. Üçüncü bölümde ise olay son bulur ve okuyucuya ders vermeyi güden cümleler yer alır.


Hafıza teknikleriyle Edebiyat dersini kısa sürede öğrenin. Nasıl mı? Cevap burada!
Etiketler: ,

Sponsor Bağlantılar

37 YORUM VAR “Anlatmaya Bağlı Edebî Metin Örneklerini İnceleme”

Keşke anlatımlı olsaydı.

Bizim edebiyat kitabına saçma saçma şeyler koyacaklarına böyle bilgiler koysalar. Her sınavdan 100 alırım ve deftere yazı yazmaktan kurtuluruz.

Gercekten mükemmel bir site Haticenin de dedigi gibi konu anlatımlı olsa daha ıyı olurdu :(

Yaşar Ortay | 9 Şubat 2013 Saat 10:42

Gayet güzel konu anlatımı, teşekkürler.

Gerçekten güzel olmuş

İyi hoş bir site konu anlatımı iyi tek sorun benim hangi konuda olduğumuzu bilmeyişim:-)

Gerçekten arkadaşların dediği gibi çok güzel konu anlatımlı :)

Kaç saattir çalışıyorum inşallah sınavda faydasını görürüm amin.

Örnek metin yok ama :(

Çok güzel olmuş teşekkürler.

Site çok güzel bu arada anlatımı iyi ama örnek metin olsaydı daha iyi olabilirdi.

Örnek olsa daha iyi.

Çok iyi olmuş.

Güzel kaynak.

Çok güzel bir site örnek olsa daha iyi olabilir, umarım yazılıda işe yarar.

Bence de süper harbiden.

Gerçekten çok güzel site.

Günümüzde belli bir kişinin ortaya koyduğu yapma masallarda yazılmaktadır. Utanın. :D Daha “-de,-da” eklerini kullanmayı bilmiyorsunuz. :)

Gerçekten çok yardımcı oldunuz. Teşekkürler :)

Çok güzel.

Ömer Faruk | 23 Nisan 2014 Saat 20:57

Edebiyat sınavlarına hep buradan çalışıyorum, hatta geçen hoca bile sizin siteden fotokopi dağıttı çok iyi bilgiler var dolu dolu anlatılmış. Teşekkürler. :D

Mesneviyi neden açıkça anlatmadınız anlamadım.

İyi. Güzel fena değil inşallah kolay geçer.

İlk defa buradan edebiyata çalışıyorum, çok güzel ele almış.

Çok sağolun yarın sınav var;-)

Çok sağolun yardımcı oldu.

Süper.

Güzel olmuş harbiden, inşallah sınavım iyi geçer çok sağolun hocam :)

En iyisi bu.

Teşekkürler.

Siz olmasanız işim çok zordu.

Devletin kitabında saçma saçma şeyler var, imkanı olmayanın okuması zor.

Çok beğendim. Birazcık da örnek verirseniz anlamamız daha kolaylaşacak, teşekkürler.

Çok işimi gördü, her şey için teşekkürler.

Şu an 10.sınıfım ama sorumlu olduğum sınavdan çıktı burada anlatılanlar. Tavsiye ederim gayet hoş. Teşekkürler ellerinize sağlık.

İşte o her şeyi bilen devlet az akıl etse de bu konu anlatımları da yerleştirse.

Bence de.

YORUM BIRAKIN:

İsim (Gerekli):
E-Mail (Yayınlanmayacak-Gerekli):
Yorumunuz: